zieltjes

Ik begrijp steeds minder van de kerk.. van wat 'kerk' is en wat niet..
Zelf zoek ik voorzichtig de weg van mijn hoofd naar mijn hart. Van harte gelovige, hoewel met horten en stoten, weerstand, twijfel.. maar toch - ik oefen de houding van me toevertrouwen. Me toevertrouwen aan de onvanzelfsprekendheid van Iemand die me draagt, aan het onbekende van Iemand die me vinden wil misschien, me iets geven wil.. Als de discipline me niet in de steek laat tenminste, en ik weer in de oude gewoonte van doorhollen verval in plaats van de tijd te nemen om stil te zijn, letterlijk op de knieën.
De traditie is de bedding waarin mijn verlangen om te geloven kan stromen. Verhalen, beelden, begrippen van eeuwen oud of nieuwer.. De traditie van de kerk.. een kerk die een traditie heeft van 'zieltjes winnen'. Gaat het er om dat we mensen winnen voor het verhaal van geloof, hoop en liefde zoals dat in de Bijbel te vinden is?
Hoezeer dat verhaal ook mijn eigen voedingsbodem is, toch blijk ik 'ongeneeslijk relativerend'.

Ik volg Kuitert niet die – als ik het goed begrijp – vertelt dat we niet hoeven te geloven in transcendentie. Ik wil juist zo graag geloven .. me verwonderen, het verlangen aan laten wakkeren en het vertrouwen voeden. Boven mezelf uitgeheven worden..  En ik voel me geroepen om daar ruimte voor te maken, plek voor te creëren, op wat voor manier dan ook. Op zondagmorgen, op internet, middenin het dorp.. stilte en gesprek, een gedicht of een lied, gebed en een arm om de schouder. Dat is mijn missie.
Maar wat heeft dat met de kerk te maken? Daar kom ik niet goed uit. Wil ik het verhaal van de traditie uitdragen? Ik wil het wel vertellen, maar niet aan de man (of vrouw brengen). Die behoefte, die bevlogenheid ontglipt me meer en meer. Het gesprek is me genoeg. Als er ruimte komt om te praten over  verwondering en vertrouwen, en als ik daar een klein beetje aan heb kunnen meewerken, dan is het mij genoeg. Is dat ook genoeg?
Is het niet mijn taak als predikant om de ziel van de ander te raken met de boodschap van geloof, hoop en liefde zoals die in Jezus belichaamd is, en neergeschreven in de Bijbel? Is het niet de bedoeling om mensen lokken tot betrokkenheid bij de kerk, die groep mensen die Jezus volgen wil? Ik weet het niet.. Zieltjes winnen kan ik niet, dat moet God zelf doen..

lijf

Waar zit het geloof in de mens? In het hoofd, de lurven, je hart, je benen of je handen?
Op zondagmorgen in de kerk lijkt het er verdacht veel op dat het hoofd de hoofdrol heeft - hoe kan het ook anders. Iedereen zit stil in een bank. Alleen de stem mag de longen en de buik (als je diep ademhaalt voor een hoge noot) er nog bij betrekken. Maar verder valt het lijf stil. Tenzij er avondmaal is en je mag lopen. Oh ja, we mochten nog geld in een zakje gooien. Trouwens, het slotlied swingde vandaag wel, en ik zag een paar mensen voorzichtig heen en weer bewegen. Maar voorzichtig..
Vrijdagmiddag danste ik nog door een kerk heen. Er was geen kerkdienst, dat moet ik er even bij zeggen. Het was een workshop dans tijdens een middag van de 7evendehemel: een club van kunstenaars die hun kunst verbinden met geloven. We dansten dus door de kerkruimte, met een groepje waarin trouwens de mannen ontbraken.
Wat had ik daar een zin in, in dat dansen!
En het gekke is, die zin kwam opborrelen toen ik een weekend aan het mediteren was. Een bepaalde lichaamshouding oefenen is een manier om je te oefenen in een levenshouding.. dat merkte ik toen ik op m'n knielbankje zat. Voel hoe de grond je draagt, voel hoe je rechtop zit en je richt naar boven, voel hoe je handen een ontvangend gebaar maken, voel de ademhaling die binnenstroomt en je vult. Oefenen in vertrouwen - dat doe ik bij meditatie. Mijn hoofd vat het nog niet, maar het begint in mijn lijf te landen. Het lijf is wijzer..
En toen ik me zo bewust werd van de wijsheid van het lijf, ging ineens de behoefte om te dansen kriebelen. Om zo verder te oefenen in geloven..? Ik weet het niet precies, mijn hoofd weet het niet precies, maar het lijf kriebelt en wil bewegen.
Op je tenen staan en door de knieën gaan, springen en draaien, de ruimte verkennen en een ander naderen. Oefenen in verlangen, misschien is dat het wel wat ik doe als ik dans. Wat het lijf me leert...
Een collega* herinnerde me eraan, dat dit 'incarnatie' heet in de traditie van de kerk - God die zichtbaar werd in een mens. Hoe dat precies kan, en hoe het goddelijke en het menselijke zich precies tot elkaar verhouden in Jezus, daar heeft men zich het hoofd over gebroken in de kerkgeschiedenis. Het is niet te vatten en tegelijk is het houvast: het goddelijke is lijfelijk.
God begrijpen doe ik niet.. ik heb een vermoeden, soms. Dat vermoeden wil mijn hoofd zo precies mogelijk beschrijven. Mijn lijf wil het ervaren. Grip op het geheel van wie de Eeuwige is heb ik niet. Maar soms landt het in mij, het vermoeden.


*Hendro Munsterman, nederlands theoloog in Frankrijk

Silent sky - stil onder de bomen

Silent Sky Project#44   October 2nd 2011, 2.45 - 3.15 pm,
9 participants, Cothen, The Netherlands

Wie had gedacht dat het op 2 oktober zo zomers zou zijn dat er geen wolkje aan de lucht was.. Daar lagen we, met een klein groepje, onder de oude bomen van de Bogerd middenin het dorp, naar de hemel te kijken. Een plek waar je anders omheen loopt of rijdt. Een lege plek middenin Cothen. Al eeuwenlang gemeenschappelijk bezit, 'gemeene grond'.  Waarvan het hek altijd open is, maar toch gaat niemand er picknicken, voetballen er geen kinderen. Een enkeling plukt de appels en peren die er voor het grijpen hangen. Maar de meeste mensen vragen zich verbaasd af, of dat ècht mag. Die boomgaard doet me een beetje denken aan het midden van een kloostergang; een tuin in het midden van het klooster waar je steeds langs loopt, onderweg van de enige bezigheid naar de andere. Een lege plek. 

Nu was die stille plek even van ons, de deelnemers aan het Silent Sky project#44*. Onder begeleiding van kunstenaar Rob Sweere - de bedenker van deze 'belevingskunst' - waren we in het hoge, ongemaaide gras gaan liggen. Om een half uur stil te zijn. Om ons heen het rumoer van een mooie zondagmiddag: auto’s, fietsers, kinderen.. Alleen wij waren stil. Alleen wij lagen languit in het hoge gras. Alleen wij richtten onze blik omhoog. Stilgevallen in een wereld vol beweging, een doelgerichte wereld, lagen we daar precies 30 minuten lang nutteloos van de rust te genieten. Ik lag onder een perenboom en zag de zon-beschenen blaadjes bewegen door de wind. Hoog boven ons vloog een roofvogel. Zou hij ons zien? Af en toe plofte er een peer in het gras. Er lag niemand onder..

Een klein groepje; er kwamen geen drommen mensen om met de hemel in gesprek te gaan. Ik was bijna bezweken voor de verleiding van het grote getal en hoopte in mijn ambitie alle zoekers van het dorp te bereiken. "We willen als kerk graag open en gastvrij zijn voor wie maar zoekende is naar wat er ‘meer’ is in het leven, ook buiten de kerkmuren. Vandaar deze activiteit, middenin het dorp" schreef ik in de uitnodiging.

Maar nee, besefte ik, liggend op mijn rug onder een perenboom: hier kwam geen massale beweging op gang. Hier ging een klein groepje even tegen de stroom in. Gaan liggen waar anderen doorlopen, de blik omhoog in plaats van vooruit, stilte in plaats van een woordenstroom.. Zou het verhaal over dit half uur stilte, of de foto ervan, mensen aan het denken zetten? 

Een gedicht van Guillaume van der Graft: 

Zolang er nog ergens iemand bestaat
met wie ik als mens kan spreken
vind ik ook wel een stilte
midden op straat
een stilte die niet kan breken.Een kostbare stilte van zuiver glas
dat ik zelf
met mijn stem heb geslepen.
Als ik er niet was
en die stem er niet was
had niemand die stilte begrepen.

Maar als Hij er niet was
en Zijn stem was er niet
dan was er van stilte geen sprake.
Alleen maar van zwijgen,
zo hard als graniet
en dat kan je dood eenzaam maken.
Maar de stilte,
dat is een tweestemmig lied,
waarin God en de mens elkaar raken.

*Dit was nr. 44 in de serie Silent Sky Project# - Rob Sweere begeleidde sinds 2004 groepen op verschillende momenten over de hele wereld verspreid - deze serie vormt samen een kunstwerk, dat nog steeds groeit. Je vertrouwde omgeving anders beleven, samen kijkend naar dezelfde hemel, dat is kort gezegd het doel van het project.

Stil vallen
uit de woordenstroom stappen
en ervaren wat dat doet
met je

De blik omhoog
naar de hemel
en ervaren wat dat doet
met je
Liggen languit
op de aarde
een half uur lang
en ervaren wat dat doet
met je

Verbonden
met wie naast je ligt
nu
of eerder
later
ergens
op aarde

Verbonden met de hemel

Missie

Op dit moment vindt in de Protestantse Kerk de landelijke missionaire ronde plaats.  In september waren de kerkenraden en predikanten in de classis Zeist uitgenodigd voor een bijeenkomst over ‘kerk naar buiten’. Nynke Dijkstra schrijft er in haar weblog op www.pkn.nl/missionair over - daar kun je lezen dat ik iets mocht vertellen over de Wijkse openlucht pinksterviering als voorbeeld van missionair zijn.

De kerk moet niet binnen blijven, maar naar buiten – want daar zijn steeds meer mensen die de weg naar binnen niet vinden. Dat is in het kort de ‘missie’ die achter deze missionaire ronde zit. ‘Moeten we dan nog meer doen.. we doen al zoveel, met zo steeds minder mensen’… is dan al snel de vraag. ‘Nee, niet méér doen. Maar wel kerk-zijn met de blik naar buiten, jezelf steeds de vraag stellend wat je kunt betekenen voor de buurt, je buurman, het dorp’.

Steeds op zoek naar de vertaalslag, proberen te verwoorden wat geloven hier en nu voor jezelf betekent en wat het misschien ook voor een ander zou kunnen betekenen.. Proberen te zoeken wat de vraag is die bij een ander leeft..

In het groot denkt men daar in de kerk over na – landelijk, maar ook in onze eigen kerkenraad. Maar uiteindelijk gaat het er, zoals gezegd, niet om dat we eindeloos veel nieuwe dingen bedenken voor wie niet naar de kerk gaat. Het gaat er om dat we niet bang zijn, ieder van ons die zich geraakt voelt (soms meer, soms minder) door God en zijn gemeente, om aan de praat te raken over wat ons raakt en wat de ander raakt.

De kerk moet missionair zijn, de gemeente moet naar buiten maar vooral: we hebben allemaal een missie, om God niet weg te moffelen maar Zijn liefde in ons leven te laten zien. Om te vertellen over Jezus die we ontmoeten in de verhalen over Hem.

En daarvoor hoef je niet te gaan evangeliseren op een zeepkist, je hoeft het een ander niet op te dringen. Je hoeft alleen maar eerlijk en vanuit je hart te vertellen en te luisteren. Nou ja, alleen maar.. het is niet eenvoudig om te verwoorden wat je gelooft, wat je beweegt. Misschien is dat wel één van de belangrijkste functies van de gemeente: dat we het gesprek oefenen, samen zoeken naar woorden, of juist leren stil zijn als het er echt op aan komt. Een plek waar dat gebeurt, te midden van haastig leven en vluchtige woordenstromen, is héél waardevol.

inkeer

Tot inkeer komen heeft een actieve klank; het raakt aan je bekeren, een andere weg inslaan, op je schreden terug en opnieuw beginnen..maar dan geheel anders. Een ommezwaai, zoiets..
Inkeer klinkt tegelijk als het tegenovergestelde van beweging: het gaat over je naar binnen keren, je richten op wat er in je omgaat. Niet rennen en vliegen, achter het eerste aan wat langs komt, maar stil zijn, stil zitten, stilstaan bij je innerlijk.
Ik heb een weekend lang geoefend met meditatie. Met inkeer. Blijven zitten en stil worden. Eigenlijk gaat het bij meditatie over aandacht, en één ding tegelijk doen. Voorwaar een uitdaging voor een multi-taskend modern mens, bij wie regelmatig de melk overkookt omdat ik niet het geduld heb om erbij te blijven staan. Altijd nog wel even snel iets te doen.. liefst twee dingen tegelijk. Sms-en op de fiets, bellen terwijl je de planten watergeeft, was opvouwen voor de tv.. Herkenbaar?
Bij meditatie probeer je dus één ding te doen, met aandacht. Op een meditatiekruk zitten en bewust ademhalen. Met heel je aandacht kijken naar een boom en zo allerlei details opmerken. Je concentreren op muziek of een afbeelding. Of gewoon stofzuigen, tandenpoetsen, een rozijn eten ;-) Als je je aandacht echt richt op iets, heb je geen ruimte over om te denken aan andere dingen. Je bent dan helemaal in het hier en nu. Je gaat er in op, en kunt de tijd vergeten. Alsof tijd even overgaat in eeuwigheid. Terwijl ik al doende vaak lijstjes aan het maken ben van wat ik nog moet doen, of me afvraag of wat ik gedaan heb niet beter had gekund. Niks hier en nu, ik ben in gedachten overal en nergens.
Ruimte maken en aandacht hebben voor het hier en nu, daar gaat het om. Maar waarom zou je dat doen? Behalve dat het goed is tegen stress.. denk ik dat het de kans vergroot hier en nu iets te 'zien' wat je eerder niet zag. Omdat je er te snel langs holde, of ondertussen aan het sms-en was.
Niet dat meditatie per se iets oplevert. Je kunt het zien als een ontmoeting die zich niet laat dwingen.
Meditatie is een manier van oefenen om open te staan, voor het geval dat.. Het zitten op je krukje, kussen of matje is een oefening in er klaar voor zijn, voor de ontmoeting. NIet per se daar, ter plekke, maar in het dagelijks leven. In alles wat je doet of meemaakt draait het er om aandachtig en open te zijn.
Tot inkeer komen dus, met als doel om mijn dagelijks leven een beetje anders in te richten. Met meer aandacht leven.

ziel

Ziel - gedachten na de studiedag van Op Goed Gerucht
- Gedachten voor wie niet bang is voor wat abstractie ;-) -

Wat is de ziel? Daar hoorde ik vanmorgen twee filosofes (ja vrouwelijk) over vertellen. Wat de ziel is is in ieder geval niet empirisch vast te stellen – je kunt de ziel nergens aanwijzen, het bestaan ervan niet bewijzen. Het is een vermoeden, dat er diepte zit in de mens.
Wat is de ziel? Joke Hermsen (Windstilte van de ziel) pleit ervoor om bij het nadenken over de ziel niet te denken in termen van onsterfelijkheid. Het gaat om het hier en nu, om het veld van mogelijkheden van de mens. De ziel is de elk moment groeiende verzameling herinneringen die we in ons leven verzamelen. We hebben er maar voor een klein deel toegang toe, veel is verborgen, maar het is een bron van creativiteit, een bron van groei van de wordende mens. De ziel is open, grenzeloos en maakt het de mens mogelijk zich met een ander te verbinden.
Hermsen verzet zich tegen het verbinden van de ziel met God. Ze lijkt de ziel te willen behouden voor de mens die niet meer kan geloven in een God die transcendent is. Zoals Koert van der Velden in ‘Flirten met God’ religie wil behouden voor mensen van deze tijd die met al hun gezond verstand het bestaan van God niet voor waar kunnen houden.
De ziel is open, beweeglijk, maar tegelijk lijkt één vorm van openheid taboe voor Hermsen – ervaring van iets wat boven de mens uitgaat wordt uitgesloten.
De moeite om te geloven in een God zit ook diep in mijn vezels. Voel er ook veel voor om van daaruit consequent door te denken om te concluderen dat de mens alleen is in het heelal, een tijdelijke bewoner die de opdracht heeft zijn innerlijke ruimte te vergroten.  Om op te gaan in het moment – dan valt tijd weg en ervaar je eeuwigheid.
De ziel is van eeuwigheidswaarde.. daarvoor is geen hiernamaals nodig. Maar kan de ziel ook zonder God?
Augustinus vertelt ons hoe de mens zich verliezen kan in de dingen die zonder God niet zouden bestaan.* Dat is wat wij doen, wat wij wensen te doen: opgaan in het moment. Ons verstand verliezen, eventjes.. Augustinus zegt dat we daarbij het zicht op God dreigen te verliezen. Dat is ook zo gemakkelijk, zeg ik dan. En consequent.
Toch is er méér. Er is het verlangen, en  - soms even - de ervaring niet alleen te zijn in een oneindig heelal.. een kwetsbare ervaring, niet te bewijzen, niet te grijpen.
Is dat wat te vinden is op de bodem op de ziel? Een verlangen? Een dorst die zich niet lessen laat.. ? Is de mens met alleen met alle sporen die het leven in haar achterlaat, of leeft de ziel van het verlangen naar de ander? Wordt de ziel pas echt wakker als zij wakker gekust wordt (ook een beeld van Augustinus) , geraakt door wat of wie boven haar uitgaat?  

* met dank aan Renée van Riessen, christelijk filosofe

tweede leven

Het lijkt wel, alsof ik er een tweede leven op na houd. Nee, het is geen bekentenis dat ik verslaafd ben geraakt aan Second Life (of is dat inmiddels helemaal 'uit'?). Maar het heeft wel alles met internet te maken. Twee levens dus.. In mijn ene leven loop ik achterom bij een gemeentelid en drink een kopje koffie (de voordeur zit in dit dorp vaak op drie sloten, en je wordt dus niet geacht die te gebruiken). Vraag ik in de locale SPAR boven het winkelkarretje hoe het gaat. Raak ik in gesprek met een mede-moeder bij het hek van het schoolplein over lief en leed. Of met een vader langs de lijn van het voetbalveld. In mijn tweede leven besta ik op internet in een netwerk waarvan de lijntjes door heel Nederland lopen. Spreek ik collega's uit de uithoeken van het land (want daar belanden dominee's nogal eens) over de dagelijkse dominees-beslommeringen via LinkedIn. Of wissel ik grapjes uit via Twitter met mensen die ik voorheen niet kende. Volg ik nieuws, meningen, weetjes.
Het is een prettige afwisseling. Beide levens zijn op hun eigen manier reëel. Het worldwideweb verbindt me met velen die met vragen bezig zijn die mij ook raken. Mijn dorp is maar een klein stukje van de wijde wereld, een hoekje waar het betrekkelijk veilig en gemoedelijk is. Reëel is het lief en leed in SPAR, op schoolplein en voetbalveld. Reëel is wat er omgaat in mijn tweede leven.