woensdag 15 november 2017

Verlegen met verschil?



Verlegen met verschil?

TEDtalk tijdens het EO inspiratie-event 'Verlegen met verschil'(als vervanger van Rolinka Klein Kranenburg)


Ik ben voorganger – dominee – sinds begin dit jaar in de prot gemeente Houten. Een gemeente die bij de Nationale Synode voor het voetlicht gebracht werd als ‘mainstream’ PKN – de meest gemiddelde gemeente van Nederland dus ;-)
Pluriform noemen we dat vaak. Maar of je daarmee de verlegenheid met verschillen die er zijn getackeld hebt, dat is maar de vraag..  het lijkt er nog wel eens op dat verschillen toegedekt worden met het woord ‘pluriform’.
De afgelopen jaren heb ik als pionier gewerkt voor ZIN in Wijk bij Duurstede, een netwerk voor zinzoekers met allerlei activiteiten om mensen bij elkaar te brengen rond geloofs- en zingevingsvragen.  Als pionier bivakkeer ik op de grens van de kerk, in gesprek met degenen die allang zijn afgehaakt of andere spirituele wegen hebben gezocht. En dan kan de vraag ineens op tafel komen: wie is Jezus voor jou? (voor mij dus.. ) Wie Jezus is, voor mij… Binnen de geloofsgemeenschap van de kerk weten we zo ongeveer wat we bedoelen als we het over Jezus hebben. Of we denken het te weten. Maar het is eigenlijk een heel goede vraag!
In dat pionieren heb ik al doende geleerd om verschillen juist wel te benoemen, en zelfs te thematiseren. Wat blijkt? Het spreken vanuit een ‘wij’ waarbij we van elkaar weten wat we bedoelen sluit anderen uit. Degene die twijfelt, of die niet weet of íe wel iets met de kerk wil, die zichzelf niet zo’n gelovige voelt - Voelt die zich wel deel van het wij, waarmee we bidden en zingen? En iemand die de gewoontes niet kent, de taal niet beheerst de verhalen niet kent.. voelt die zich wel aangesproken als er onuitgesproken vanuit gegaan wordt dat dat wel zo is? Of eerder buitengesloten?
Binnen pioniersplekken, wordt expliciet ruimte gemaakt door verschillen te benoemen. Door gewoon te zeggen: misschien heb je wel niets met God, of heb je er een heel ander beeld erbij.. Door die mogelijkheid te benoemen wordt ruimte gemaakt om er te zijn, met die verschillen.. als begin van ontmoeting en gesprek. Dat is inclusief… – met expliciete ruimte voor wie niet gelooft en wel gelooft, zonder onuitgesproken wij, van weten wat we bedoelen.
Toch klinken bij pioniersplekken kritische vragen, met als grootste vraag; gaat het wel genoeg over Jezus? Is in die zin expliciet genoeg? Worden mensen wel echt uitgenodigd om in hem te gaan geloven?
Ik zeg het kort meestal zo: Jezus is de gastheer van de pioniersplek. Ook al wordt hij niet door iedereen als Heer gezien, hij is degene die uitnodigt, rondom wie we verzameld zijn. Op allerlei verschillende afstanden. Zo was hij in zijn leven juist voluit in gesprek met wie zoekende of anders denkend was; rondom hem ontstond er zo gemeenschap soms maar voor heel even – op een grasveld of rond een tafel, in een godshuis. Daarbij waren er die meegingen, die dichtbij stonden, die vragen stelden, die weer weggingen.. . allerlei posities en verschillen. Het draait om Jezus als gastheer, ook als het niet altijd over hem gaat.
En het gaat verder, als het om verschillen gaat.. ik denk dat het juist heel vruchtbaar is, als verschillen mogen bestaan, om te beginnen. Want daar begint echt gesprek. Daar ontstaan scherpe vragen. Daar moet je zelf gaan nadenken, wat je eigenljk gelooft. Wie Jezus voor jou is. Daar laat de ander je iets zien, door vragen of door een eigen blik op Jezus. Je komt er beiden niet onveranderd uit… als het goed is.
Ik moet denken aan een avond die we binnen pioniersplek ZIN organiseerden, een poos geleden.
Samen met iemand die je ‘nieuwe spiritueel’ kunt noemen had ik de avond voorbereid. We zouden beiden iets vertellen over wat we met Jezus hebben. Zij heeft een massagepraktijk, ervaringen met wicca en veel voeling met de spirituele stroming Advaita Vedanta. Beiden vertelden we over onze spirituele zoektocht, en welke rol Jezus daarin speelt.  Er was een tafel vol gesprekspartners die ons bevroeg. Zij had bijbelteksten gezocht die haar raken. De eerste die ze noemde was:
Jezus zegt: Ik ben de weg en de waarheid en het leven.
Voor mij was dat een struikeltekst die me ongemakkelijk op mijn stoel heen-en-weer doet schuiven. Want hoe ga ik om met de claim die eruit spreekt, gaat het om één waarheid, één weg? Als ik me door die claim laat aanspreken, kan ik dan nog met een ècht open geest de ander tegemoet treden? Ook als diegene een ander spiritueel pad kiest?
Ik hoor het allemaal in dat ene Bijbelvers. Mijn gesprekspartner hoorde die claim niet. Haar ontgaat het volledig, omdat ze van een spiritualiteit leeft waarin alles één is, liefde de kern is en je alle oordelen moet loslaten. In haar beeld is de werkelijkheid grotendeels een illusie, inclusief de vrije wil van de mens. Jezus is beeld van ‘volkomen zijn’, van eenheid.
Ik begrijp haar moeite met concrete en persoon-achtige beelden van God. Haar concentratie op God die liefde is. Maar tegelijk merkte ik daar aan tafel, dat ik scherper ging zien dat Jezus voor mij ook iets heel anders betekent. Er borrelde er in mij een hartstochtelijk verlangen op naar concrete verhalen over God die mens wordt, Jezus die ik me herinner uit de kinderBijbel, aan de afwas met Maria en Martha met een schort om. Jezus die een mens die te smerig is om aan te pakken omarmt en zo de stemmen in zijn hoofd stilt. Een God die me aankijkt in Jezus, en me uit mijn eigen gelijk haalt.
Het op tafel leggen van de verschillen maakte er daar die avond een spannend gesprek van. Ik ontdekte nieuwe dingen. Er werden vragen gesteld. Er was iets te kiezen.
Als we blijven steken in verlegenheid, dan is er niets te kiezen.

zaterdag 4 november 2017

Duc in altum - een week aan het meer van Tiberias

Ik was met een vriendin en collega een weekje in Tiberias, aan het meer van Galilea. Zonder al teveel plannen, om bij te komen. Met een Lonely Planet reisgids in de koffer. Maar al gaande langs dat meer, werden we steeds meer deel van de beweging van pelgrims die al eeuwen deze plekken opzoekt. Geloof in onze God hecht zich aan concrete plaatsen en momenten. Dat is incarnatie: het geloof wordt vlees, aarde, water, brood – het wordt werkelijkheid als je met een vraag loopt, langs het water. Dat kan langs de Houtense Rietplas of de Lek.. Maar het is bijzonder om dat te doen met zovelen de eeuwen door, aan het meer van Galilea. Waar het woord vlees werd, waar Jezus mensen riep, ergens bij dat water. 


Ergens aan dat meer belandden we bij de kerk in Magdala. Het lag achter de supermarkt waar we dagelijkse boodschappen deden. De plek is verbonden met Maria van Magdala - de eerste getuige van de opstanding van Jezus, de eerste apostel. Er zijn daar heel oude resten gevonden zijn van een synagoge uit de eerste eeuw en een vissersdorp. Naast de opgravingen is een kerk gebouwd en de grote voorhal van de kerk is een eerbetoon aan de vrouwen die Jezus volgden. De hal rust op 8 pilaren, waarop namen van leerlingen van Jezus staan zoals Maria van Magdala. Op hen rust de kerk, ook op hen. Ontroerend vonden we het: om daar bij de achtste pilaar zonder naam te staan, gewijd aan vrouwen die door de eeuwen heen Jezus volgen. Op de gevel staan woorden uit Lucas 5: 'Duc in altum'- ga naar diep water. Als je de kerk zelf binnenloopt, zie een schip en het meer. Het schip, dat tegelijk altaar is, lijkt op het water te liggen. Dat komt door de grote ramen die het meer binnenbrengen, en door de rand van water om de kerk heen. 
Het verhaal in Lucas 5 vertelt, dat Jezus bij vissers in de boot stapt en spreekt tegen de toegestroomde mensen. De boot is zijn spreekgestoelte. En dan als hij uitgesproken is, keert hij zich naar de vissers en begint hij over hun werk. Hij zegt: ga naar diep water en werp je net uit. Terwijl ze al de hele nacht gezwoegd hebben. Wat weet hij er nou van..? hoor je ze denken. Maar ze doen het. En dan er is zoveel dat ze vangen, dat ze andere boten erbij moeten roepen. Die ook leeg waren na een slechte nacht, maar nu volop vis hebben.
Wat Jezus vertelde vanuit de boot aan mensen voor hem weten we niet, maar in die ene zin die op die kerk in Magdala staat klinkt een hele preek door – Duc in altum, vaar naar diep water. Ik heb er een week lang op lopen kauwen wat dat kan betekenen, hier en nu. Gooi het over een andere boeg.. ga van de kant af en zoek het diepe op.. of: heb vertrouwen.. het lijkt mislukt, maar probeer het op een andere manier En vooral hoor ik in die woorden: luister naar mij, dan zul je veel ontvangen. Luister maar…
  



Er is nog zo’n plek aan het meer waar een wonderbare visvangst wordt herdacht – Johannes 21 vertelt hoe Jezus verschijnt na zijn opstanding, als de leerlingen maar weer aan het vissen geslagen zijn. Maar ze vangen niets.. tot hij er is - ze herkennen hem nog niet - en zegt: gooi het net aan de andere kant. En dan zitten de netten vol. Bij die kapel kun je zo naar beneden lopen, naar het water. En je kijkt daar het meer op.. En toen ik daar aan het water stond, was het net of er over het water van het meer een roep kwam aanwaaien – heb maar vertrouwen- hoorde ik. Het was net of ik mijn voet op het water kon zetten, om te lopen.. 
 

           

zondag 1 oktober 2017

beter voelen


Het 'even teveel' wat werk betreft leidt tot een zoektocht. Hoe komt het dat ik de grens niet gevoeld heb? Dat het even duurde voordat ik een idee had hoe het nu eigenlijk met me was?

Deze periode voelt als 'groot onderhoud'. Terwijl het leven deels gewoon doorgaat, ga ik met een coach op zoek naar opgebouwde patronen. Sommige al heel oud.
Ik kom weer terug bij 'het meisje op de pianokruk', dat ik in mijn boek beschreef. Overspoeld door dat wat te groot was probeerde ze vooral zo goed mogelijk haar best te doen.


Beter voelen.... dat is mijn zoektocht voor nu. 
Er geen afstand van nemen. Daarmee zet ik ook de ander op afstand. 
Toelaten wat minder mooi en prettig is; er naar luisteren. 


Om dan ineens te beseffen dat dit beeld van niet-alleen-gaan al heel lang met me meegaat: de icoon van Christus en zijn vriend. De Eeuwige die naast me gaat, bron van liefde, mededogen en nabijheid. 



Noot aan de lezer: het is heel wat, om te kunnen en durven delen wat je meemaakt, met pijn en al. Dat we elkaar daar maar bij mogen helpen, dat we geholpen worden, dan wens ik ons toe. And lots of hugs!


Het meisje op de pianokruk, uit "Mooi niet alleen" p.15

Ik zat op de pianokruk maar ik geloof niet dat ik de toetsen aangeraakt heb.
Het huis was helemaal leeg en stil. Oorverdovend stil.
Ik was alleen. Alleen met mijn gedachten. (..)
Mijn ouders waren naar het ziekenhuis. De politie was komen vertellen dat mijn zusje – 12 jaar oud, net drie weken brugklasser op het gymnasium waar ik in de derde klas zat – een ongeluk had
gehad op weg naar huis.
Ik wilde niet mee. Of kon ik niet mee naar de intensive care en bleef ik daarom alleen thuis? Ik weet het niet zeker. Klopt mijn herinnering wel?
Het beeld van dat meisje op die pianokruk in het stille huis is als een icoon in mijn herinnering opgeslagen. Dát was alleen-zijn. Zo alleen kan ik zijn. Zo eenzaam.

maandag 11 september 2017

flow

'Breng me naar het water' zou een goed lijflied voor mij zijn. Als ik ruimte in mijn hoofd zoek, dan ga ik naar het water.
De zon op het Amsterdamse IJ doet me dieper ademhalen. Op de Kop van Zuid, uitkijkend over de Maas midden in de stad, kom ik een beetje thuis. Toen ik aan de Krommerijn woonde werd ik rustig van het stromende water. En nu ik in Wijk bij Duurstede woon, loop ik naar de Lekdijk om in de verte de binnenschepen te zien aankomen. Het liefst zit ik in het zand aan zee, om eindeloos te luisteren naar het geluid van de golven.
Water dat stroomt voedt mijn vertrouwen in 'flow'; vertrouwen dat wat vastzit ooit in beweging zal komen. Nu misschien nog niet, maar ooit..

Geloven en 'flow' hebben voor mij veel met elkaar te maken. Gisteren mocht ik vanaf de kansel (s)preken over het verhaal van Zacheus, de 'zakkenvuller' die door Jezus opgemerkt uit zijn boom klimt en zijn leven verandert in de goede richting. Waar Jezus verschijnt komt ‘flow’  - dat wat vast zit gaat stromen, een mens komt in beweging.
'Jezus die langs het water liep' (de eerste regel van een lied dat in de kerk gezongen wordt) wist mensen aan te spreken op hun verlangen, diep verborgen misschien. Ze veranderen hun leven.
Zo is God, vermoed ik...

De hele preek over Zacheus is na te lezen op de website van de Protestantse gemeente Houten. kerkdiensten kun je daar ook terugluisteren. 

zaterdag 9 september 2017

teveel van het goede

Na de vakantie lukte het niet om weer op volle kracht te beginnen. Ik heb echt het leukste werk van de wereld als predikant, maar toch.. kun je ook daarvan teveel hebben.Teveel van het goede. 
Het werk in Wijk bij Duurstede en voor de pioniersplek ZIN ligt een aantal weken stil en verder let ik beter op mijn grenzen. Bij allerlei gesprekjes over ‘hoe gaat het, hoe was je vakantie?’ merk ik, dat de ervaring van ‘even teveel hebben’ bij veel mensen herkenning oproept. Ik voel me verbonden met ieder die aan den lijve merkt, dat er grenzen zijn aan wat je kunt. 
Op zoek naar de grenzen dus… en binnen die grenzen mag ik het leukste werk van de wereld doen. Meer ontspannen, minder ingespannen, dat hoop ik.

donderdag 29 juni 2017

vakantie vieren

Vakantie vieren, hoe doe je dat? Ik vraag het me niet voor het eerst af. Het is een terugkerende kwestie, vooral sinds ik single ben.
Ik geniet van hard werken. Beter gezegd: van leuk bezig zijn.
Mijn vak uitoefenen en een roeping volgen,  iets doen als vrijwilliger of zorgen aan mijn kinderen besteden, dat geeft een gevoel van verbondenheid –deel zijn van iets. Genietend van nieuwe ideeën, contact en momenten van herkenning.
Soms is het ineens even op. En dat vind ik veel lastiger te hanteren dan ‘te druk’ zijn. Als de stroom ideeën ophoudt – omdat er niet voldoende oplaadruimte tussen de mooie en leuke dingen in was? – herken ik mezelf niet. Of eigenlijk: dan vind ik mezelf niet zo leuk.

Pauzes zijn nodig. God zelf deed het; de Eeuwige zag dat het goed was, en nam daar de tijd voor.
Is dat waar vakantie voor is: de tijd nemen om te zien ‘dat het goed is?’
Is dat alles? En hoe doe je dat dan?

Tips zijn welkom :-) 

(foto: Jolinda van de Beukel)

zaterdag 17 juni 2017

herders op Roze zaterdag

Schapen zonder herder zijn het, die Jezus in beweging zetten in Matteus 9, 36. Afgemat, ziek, zoekend… Jezus zendt de leerlingen uit als herders voor hen, om voor hen te zorgen. Want herders hebben ze nodig.
Ik moest zo aan deze tekst denken gisteren, toen het verdrietige nieuws kwam dat de lhbt gemeenschap niet welkom is in de kathedraal van den Bosch, voor een viering en een zegen van de bisschop op Roze zaterdag. Er waren waarschijnlijk teveel schapen – medegelovigen, en herders – priesters in het bisdom, die moeite hadden met deze open deur.
Het lijkt erop dat de moeite vooral zat in de het feest-gehalte van de Roze zaterdag. Waren het maar alleen gewonde, zichtbaar afgematte, ingetogen schapen geweest, de bezoekers van Roze zaterdag, dan was de deur misschien wel open gegaan. Maar het vieren van het leven, ook lichamelijk, en uitbundig, lijkt een brug te ver.
Les Noces de Cana, Louis Kahn, 1949
Ik troost me met de gedachte, dat Jezus wel aanschoof bij een huwelijk, aan tafels waar vrolijk gedronken en gegeten werd. Hij zag wel, dat daar ook moede en afgematte mensen zaten, op zoek naar een zegen, naar gezien worden door de Eeuwige. Die Jezus zendt zijn herders uit – ook op feesten en partijen, waar de afwijzing wordt weggedanst en het verdriet even vergeten, waar het leven gevierd wordt, tegen de klippen op. Om daar tot zegen te zijn.. om het leven in zijn geheel te zegenen.