donderdag 13 oktober 2022

Eenzaam, ben ik dat?

Het was de week van de eenzaamheid, en al snel gaat het dan over op bezoek gaan bij je eenzame buurvrouw en aandacht voor ouderen of jongeren die het moeilijk hebben. Maar gaat het bij eenzaamheid altijd over een ander? Of ook over mij?

Ik ben vast niet de enige die aarzelt om het over eigen eenzaamheid te hebben. Want ik wil niet zielig en zeurderig zijn. Zoveel te klagen heb ik immers niet. En hóeveel mensen zijn er niet alleen… 

Maar toch is eenzaamheid wel een thema. Voor mij en voor heel veel anderen. 

En een terechte en oh zo pijnlijke conclusie is: je moet er wel zèlf iets aan doen. Het huis uit, ergens heen, of iemand bellen, een gezond ritme zoeken en dingen die zingeving geven. 

Maar dat kan nu juist zo moeilijk zijn. Of je nu alleen bent, zonder partner – op je studentenkamer of in een leeg nest of in een aanleunwoning. Of dat je je met mensen om je heen alleen voelt, omdat je moeite hebt om aan te sluiten of vrolijk mee te doen. 

Als je je eenzaam voelt, dan moet je wel zèlf… ja, dat is waar, daar is niets tegenin te brengen. Maar hoe leuker anderen het lijken te hebben, hoe drukker ze zijn, hoe mooier de plaatjes zijn die je ziet van uitjes en feesten, hoe lastiger het is om zelf in beweging te komen en initiatief te nemen. Het verlamt. Je voelt je extra suf en stom en onhandig. 

Ik wil nog maar eens pleiten voor normalisering van het ongelukkig zijn. Geluk is niet de norm – een afwisseling van goede en minder goede dagen is normaal. De norm zelfs. En op minder goede dagen mag je om hulp vragen, want dat overkomt ons allemaal. Als ik eerlijk ben… 


dinsdag 26 juli 2022

Over de grens, ontdekkingen onderweg over onschuld

 


Met onze rolkoffertjes arriveerden we in slaperige buitenwijk van een Vlaamse stad, om een paar dagen in het huis van een ander te verblijven. Het huis was keurig opgeruimd door de bewoners voor onze korte vakantie. Maar mijn nieuwsgierigheid vond sporen genoeg die iets over hen vertelden.

De kombucha in de koelkast, de ecover schoonmaakmiddelen, het zorgvuldig gescheiden afval wees op bewust levende mensen. Het rijtje boekje in de vensterbank van de verder leeg gemaakte werkkamer maakte dat ik hen echt intrigerend begon te vinden. Zusterlijk naast elkaar stonden daar das Kapital van Marx, de Groot Nieuws Bijbel, ‘Scherven brengen geluk’ van Toon Tellegen, een boek met als titel ‘Eerste hulp bij klimaatverandering’ en ‘De helaasheid der dingen’ van Dimitri Verhulst. Een combinatie van titels die in mijn hoofd een boeiende persoonlijkheid bij elkaar bedacht met wie ik wel eens een Belgisch biertje zou willen drinken. Ik kon me nog drie dagen bedwingen voordat ik de namen bij de voordeurbel ging googelen.  

Een ontmoeting zat er niet in natuurlijk. De ongeschreven regel van Airbnb is, dat een huis voor even een soort hotel wordt, een lege ruimte zonder persoonlijke banden. Die grens moet je niet overschrijden.
Een voorzichtige blik in de boekenkast in de huiskamer was wel mogelijk. Daar ontmoette ik een heel rijtje schrijvers met maatschappijkritische visies, waarvan ik de meeste niet gelezen had. Ik sloeg er één open – voorzichtig, om geen sporen achter te laten – die me het hardste toeriep: ‘dit had je allang moeten lezen!’. Ik begon in ‘Witte onschuld’ van Gloria Wekker. De korte vakantie was niet lang genoeg om het boek uit te lezen. Bovendien was er in de Vlaamse stad een volksfeest aan de gang waarbij je tussen de middeleeuwse gevels praktisch over de hoofden kon lopen, van het ene podium naar het andere. Met een gerecyclebaar glas bier in de hand van de ene gecoverde wereldhit naar de andere. Dus daar wilden we ook een beetje van meegenieten. Ik bestelde het boek online om thuis uit te lezen. En voelde me vervolgens schuldig dat ik het niet bij de lokale boekhandel had gekocht.

Misschien was het de afstand van thuis die het gemakkelijker maakte om in het boek ‘Witte onschuld’ te beginnen. Want Gloria Wekker legt de vinger bij de zere plek: wij Nederlanders koesteren ons in een zelfbeeld van onschuld. Wij zien onszelf als een kleine natie zonder al teveel macht, met een traditie van tolerantie, polderen en gelijkheid. Als er al iemand gekwetst wordt door het binnenhalen van zwarte Piet, of met opmerkingen over hoofddoekjes, of door een spannende biecht over seksueel overschrijdend gedrag dan is dat kwetsen niet zo bedoeld, niet bewust, en daarmee niet erg. Het niet weten, het niet bewust-zijn is excuus genoeg om vrolijk verder te gaan. Ik wist het niet, dus ben ik onschuldig. Maar de vraag is: willen we het wel weten?

Ik besef schoorvoetend dat ik onwetend ben waar het mijn eigen witheid betreft. Ik heb eigenlijk geen idee wat de invloed is van mijn huidskleur – die we in het Westen voor het gemak dè huidskleur noemen, alsof andere kleuren geen echte huid zijn. Van de invloed van mijn vrouw-zijn weet ik wel iets. Ik weet als vrouw iets van het ervaren van stereotypen, het gevoel op achterstand te staan, en de confrontatie met een geinternaliseerd gevoel van minderwaardigheid en gebrek aan zelfvertrouwen. Maar ook daar betrap ik mezelf op het relativeren en wegmoffelen van ervaringen van ongelijkheid. Waarschijnlijk omdat weten de onschuld voorbij is, en vraagt om gesprek en zonodig confrontatie en strijd.

Over mijn witheid weet ik eigenlijk niets. Want dat is wat tot me doordringt: niet de ander heeft een probleem, maar mijn witte blik is een probleem. Mijn privilege, dat wat ik niet meemaak door mijn afkomst en huidskleur, de negatieve boodschappen die ik niet (onuitgesproken) meekrijg, de obstakels die ik niet hoef te overwinnen. Het feit dat ik niet de ander ben, maar ‘normaal’.. de standaard – dat is mijn probleem, dat beperkt me.

Het voelt ongemakkelijk. Ik moest letterlijk een grens over, en figuurlijk moet ik steeds weer een grens over om stil te staan bij mijn witheid.
Maar als volwassen mens is onschuld geen optie. Het alternatief voor als onschuld vermomde onwetendheid is niet schuld, maar verantwoordelijkheid.

zondag 14 november 2021

Tuin (van de ziel)

Hoewel ik een hekel heb aan hoog opgetrokken schuttingen die maken alsof we in hokjes leven, toch is een omheinde tuin goed voor een mens. Het is een beeld voor de ziel – die tijd en aandacht vraagt. En daarbij helpt concentratie en afbakening. Even de deur dicht. Je niet opsluiten binnen een eindeloos hoog opgetrokken muur maar wel een gezonde omheining waarbinnen je tijd neemt om alles wat er gebeurt in de wereld te laten landen. Te bidden, je te verwonderen, goed te kijken. Als het niet zo goed met je gaat, als ik somber raak, dan is het een goede remedie om iets te gaan zaaien. Om grond om te woelen, te snoeien, planten op te binden of te geleiden, te ontdekken wat er groeit. Je ziet er de sporen van levenskracht, groeikracht van de Levengevende… Als Jezus in de tuin Maria ontmoet, denkt zij dat hij de tuinman is. Alsof hij de schoffel nog over de schouder draagt, en net met aarde aan zijn knieën is opgestaan van het werken met zijn handen in de aarde, om nieuw leven te zaaien, en jong leven te wieden.
Het is er niet per se rustig en vredig, in de tuin. Het is er niet alleen maar paradijs. Het stormt er ook, de takken worden soms afgerukt. Er zijn plagen van beestjes die het groen opeten, de vorst bedreigt kwetsbare planten.. de winter duurt lang. Maar in die tuin kun met verwondering rondkijken, en ontdekken waar je zelf nog wat doen kunt. We kunnen niet voor de hele wereld zorgen. Binnen die grote wereld is het onze opdracht een klein stukje te bewerken, en te bewonderen. Bijmesten, een plant ondersteunen, water geven. En je kunt ontdekken als je elke dag even kijkt, dat er op onverwachte plekken iets groeit. Dat wat dood leek, leeft na de lange winter. Wat je vorig jaar geplant hebt en niet leek aan te slaan,groeit. En zaadjes produceren heel kwetsbaar groene sprietjes. De eerste aardbei. Iets wat onkruid kan heten maar zo mooi bloeit tussen de tegels. Een vogel die nestelt, insecten die je nog niet kent. Van de week zag ik een pad die ritselend onder blad tussen stenen vandaan kwam. Er gebeurt ook veel wat je niet in de hand hebt, heel veel.. als je er oog voor hebt of krijgt. En is het niet mooi om ook echt op de knieën gaan om voor wat groeit te zorgen.
Bidden en werken komen er bij elkaar… letterlijk op de knieën met je handen in de aarde, besef je dat het groeien een wonder is, en dat je er zelf een klein handje bij mag helpen. Zo kun je ook aandacht besteden aan je ziel. Je zoekt wat goed voor je is, snoeit wat weg wat je afleidt, zaait iets nieuws door wat je leest of luistert, je schoffelt en werkt aan jezelf. Je besteedt zorg aan de tuin van je ziel, maar je weet dat de groeikracht niet van jou is. Die ontvang je.. die wordt door liefde gewekt. Groeikracht in de aarde, zonkracht waar je naartoe groeit, kracht van de regen. De liefdevolle schepping. En je kunt ook een gezamenlijke tuin onderhouden of beginnen. Er een stukje openbare ruimte bij gaan doen. Een berm inzaaien, een stoep vergroenen, een geveltuin of buurtmoestuin beginnen. Samen tegels en stenen verruilen voor groen – zodat het meer ademt, en hemelwater ergens heen kan. Je ziet het gebeuren in buurten, in Houten. En misschien is dit ook wel samen gemeente zijn: samen een tuin onderhouden, de wereld ‘ontstenen’ en vergroenen, een tuin van de ziel! Luister hier een meditatie, waarin het verhaal van de zaaier klinkt (Marcus 4) en waarin je je meditatief stil kunt staan bij je eigen stukje grond:

zaterdag 13 februari 2021

Haat-liefde


Ik heb een haat-liefde verhouding met alleen-zijn.
Ik kan er naar uitzien om de dag te beginnen met een boek en een kop koffie, het liefst in het zonnetje achter huis. Niks meer, niks minder dan mijn boek en ik.

De corona tijd spreekt de kluizenaar in mij aan – die thuis wil blijven, en daar genoeg te beleven vindt. Een rondje wandelen om het dorp, het huis opruimen, even tijd voor wat er door het werk is blijven liggen – niets hoeven.

Deze kluizenaar ziet het ergens als een opdracht of een uitdaging om genoeg te hebben aan één plek, aan wat om me heen is. Ga in je cel, en je cel zal je alles leren – dat advies.* Loop niet weg maar probeer thuis te zijn bij je zelf. Dat kan een hele dag goed gaan, en me gelukkig maken.
Het gaat niet altijd goed. Dan scroll ik aan het einde van de dag door sociale media en zie wat ik allemaal gemist heb en wie er wat allemaal met elkaar beleefd hebben. Dan val ik, als ik alleen de dag afsluit, toch in de val van de vergelijking. En duikt het spook van de zelfkritiek op. Alleen-zijn geeft dan geen dan geen ruimte meer, maar is tekort. En ik vraag me af of ik wel de juiste keuzes maak, of ik mezelf eenzaamheid op de hals haal…

Het is bijna Valentijnsdag. Ik heb me weer laten verleiden tot van die Netflix-romantiek – films over ware liefde, waarbij je vervolgens extra hard in het ‘echte leven’ tuimelt. Als een zak chips of een grote reep chocola – je kunt er hevig naar verlangen, maar het geluk is altijd veel korter dan je denkt.

Ik heb een haat-liefde verhouding met alleen-zijn. Natuurlijk kan ik oprecht verlangen naar een partner en heeft dat weinig met chips te maken (het vinden is een heel ander verhaal…). Het neemt niet weg dat ik zelf wil oefenen in alleen-zijn. Ooit schreef ik er een boekje over, maar ik ben nog steeds aan het leren. Het is iets wat iedereen  - in een relatie of niet – zou mogen leren, denk ik.
Niet dat het beter is ‘om niemand nodig te hebben’. Ik wil juist een mens zijn die anderen nodig heeft, die niet genoeg heeft aan zichzelf.
Tegelijk wil ik alleen kunnen zijn zonder in een gat te vallen. Thuis bij mezelf. Juist omdat ik weet van de liefde van mensen om me heen, mensen die ik bellen kan, of opzoeken. Ook als ze er niet zijn, zijn ze er toch, ergens.

Jaren geleden viel Valentijnsdag ook op zondag en organiseerden Janneke Nijboer en ik een middag voor singles. Een Valentijnsviering, want ‘hoe wij ook door het leven gaan, zonder liefde valt de bodem onder het bestaan weg’. 

En nee, je hoeft niet ‘eerst van jezelf te houden’! Er wordt van je gehouden. Dat geloven, dat moet je wel zelf doen... 

* meer over de cel in een artikeltje in Trouw

* mijn boek "Mooi niet alleen" is nog te bestellen ;-) 

Foto's:
De eerste is van Jolinda van de Beukel. 
De andere twee laten twee kaarten zien uit een set gesprekskaarten die vanuit MijnKerk gemaakt werd voor de Valentijnsviering in 2016.

woensdag 29 april 2020

Met zonder handen - huidhonger in corona tijd

Huidhonger is een woord dat in de anderhalve meter samenleving extra actueel is. Gemma Boormans en Esther Cohen schreven een boek over huidhonger - op hun website lees je meer over dit boek.  

In het Parool worden ze geciteerd in het artikel
'Waarom we massaal huidhonger hebben' 


‘In tijden van corona staat aanraking voor ons allemaal op rantsoen. Pas nu valt op hoe vanzelfsprekend het was: elkaar een hand geven, een kus, een high five… Zelfs de kleinste toevallige aanraking deed ons al goed.’


In de serie 'Houten over Hoop' vertelde ik iets over omarmen in corona-tijd. Meer video's vind je via het Youtubekanaal Houtenoverhoop

woensdag 1 april 2020

ijl

Er zit wachten in de lucht,
ingehouden adem
In een ijle, onbekende luchtlaag
bewegen we behoedzaam om elkaar heen;
licht deeltjes,
iets angstigs in de buik verstopt.
Fris wit blauw de lucht,
stilte die mijn oren vult
licht dat optilt
en wacht.


foto: Jaëlle Burger

woensdag 1 januari 2020

Marriage story - het einde van een huwelijk

Op nieuwjaarsdag keek ik de film Marriage story – een film over een echtscheiding, die begint als de beslissing om uit elkaar te gaan al gevallen is. Reacties die ik las op Facebook waren onder andere: deze relatie was te redden, en: waarom praten ze niet met elkaar?
Ik moest ervan huilen. Omdat het niet lukken van een relatie misschien wel net zo’n raadsel is, als het opbloeien van liefde. Omdat praten niet altijd meer nabijheid geeft, maar in kringetjes rond kan draaien. Omdat je niet altijd over je eigen onvermogen, gekwetstheid of kwetsbaarheid heen kunt. Omdat je  soms niet meer terug kunt…
In de film zie je 2 mensen die steeds meer 2 werelden blijken te zijn. Op afstand van elkaar. Als vanzelf zijn ze ook vriendelijk, zorgzaam en belangstellend naar elkaar. Liefdevol. Het brengt de 2 werelden niet meer samen tot één.
Het is 12 jaar geleden dat in mijn leven  beslissing viel om uit elkaar te gaan. In de nacht van Oud en Nieuw besloten we dat. Er gingen jaren van worstelen aan vooraf; vrienden en familie maakten dat mee van dichtbij. Er was therapie, er waren vele pogingen tot praten, er was onvermogen.
Ik besloot voor mezelf, om de vragen die overbleven na de scheiding niet dicht te smeren met ‘het is beter zo’ en ‘ik heb het goed gedaan’. Om het met losse eindjes te doen en de vraag of ik anders had gekund, te blijven stellen.
Op een goede manier uit elkaar gaan (en nee, niet met advocaten en rechters en getouwtrek over geld, en nog erger, getrouwtrek om de kinderen) is paradoxaal – het wordt nooit beter dan ‘second best’, maar het is wel wat je proberen kunt.
Dan kom je uit waar de film eindigt… bij een moment waarop je de ander de band met zijn kind gunt, en zelfs zijn veters vastmaakt om te zorgen dat ze niet samen zullen vallen.