Huidhonger

Het was zondagmorgen; na de preek improviseerde de pianist en tussen de noten kwamen regels uit een liedje van Blof de kerk in. “Lief, ga dan mee, en omarm me… “ 

Ik had gepreekt over de struikeltekst ‘Wat God heeft verbonden, mag een mens niet scheiden’(Marcus 10, 9), gewoon omdat het op het rooster stond. Zelf al meer dan tien jaar gescheiden vertelde ik over datgene wat vanaf de preekstoel niet zo vaak aan de orde komt: tekort schieten in je relatie en niet verder kunnen. Met de hoorders zocht ik wat die uitspraak van Jezus te zeggen heeft als het niet lukt om in een relatie de ander en jezelf recht te doen.

De pianist raakte een gevoelige snaar. Hij raakte eigenlijk de kern: het draait allemaal om omarmd worden.  Eén die ook geraakt wordt als ik de rest van dat gedeelte uit Marcus lees: ‘Maar al bij het begin van de schepping heeft God de mens mannelijk en vrouwelijk gemaakt; daarom zal een man zijn vader en moeder verlaten en zich hechten aan zijn vrouw, en die twee zullen één worden, ze zijn dan niet langer twee, maar één.’ (Marcus 10: 6-8) Overigens, zonder enige aarzeling vervang ik in deze tekst de vrouw waar een man zich aan hechten zal door een man, of zie ik twee vrouwen voor me. Het gaat hier immers om liefde waarin twee mensen elkaar vol overgave liefhebben. Met huid en haar. Dat kan op verschillende manieren, ook al benoemt de evangelist Marcus die hier niet.
Het gaat om overgave die samenhangt met een keuze om het leven met elkaar te delen, en om trouw te zijn.

Als je single bent – nooit getrouwd, gescheiden of door de dood je lief kwijtgeraakt -  is intimiteit wat je missen kunt. De intimiteit van het delen van het dagelijks leven  en de woordeloze en vanzelfsprekende aanwezigheid van een ander lichaam. Je mist de intimiteit van de keuze voor één ander en het je met huid en haar aan iemand overgeven. Ooit leerde iemand me het prachtige woord ‘huidhonger’: mijn huid wil aanraken en aangeraakt worden.

Het gemis van intimiteit is niet voorbehouden aan singles - het kan er ook zijn binnen een relatie. Twee mensen die elkaar niet meer kunnen vinden, die langs elkaar heen leven. Lichamen die niet meer met elkaar vertrouwd zijn, of seksualiteit die stokt. Intimiteit is een gebied waar ook veel onuitgesproken mis kan lopen. En erover praten is vaak moeilijk.

De mens is niet bestemd om alleen te leven – zo lezen we dat in Genesis. En alleen ben ik ook niet, al ben ik single; ik ben met velen verbonden, op verschillende manieren. Er is de onvoorwaardelijke band met mijn kinderen (die ook boven de 15 gelukkig nog van een flinke hug houden) en er zijn vriendschappen die ongelooflijk waardevol zijn. Waarin ik me blootgeven kan en vertrouwen leer, waarin ik mezelf herken en schaamte overwin, waarin ik leer geven zonder aarzeling en afstemmen op wat er in een ander omgaat. 

Ik ben niet alleen, er zijn mensen die me aanraken en omarmen. De kus voor het slapen gaan die ik mijn dochter geef. De aai over zijn wang waarmee ik mijn zoon begroet. Een vriendin die naast me zit op de bank, verdiept in een boek en zonder iets te zeggen. Een vriend die me met een grote hug begroet.

'Huidhonger' door Marianne de Fouw

Maar in de liefdevolle omarmingen waar mijn leven rijk aan is, is er een stukje van mij dat niet wordt aangeraakt. Letterlijk is dat zo: naaktheid is niet iets wat binnen een vriendschap aan de orde komt. Ik kan best uit de kleren gaan zijn in het gezelschap van anderen, in de sauna of in mijn eigen badkamer. Maar dat is wat anders dan naaktheid die de naaktheid van een ander raakt. Het woordeloze ‘zijn’ van die naaktheid raakt een andere laag in mezelf dan vriendschap. Het is ‘oer’ en niet méér maar anders dan andere diepe verbindingen. Het gaat over iemand die dag aan dag bij je wil horen. Van het wakker worden met het ochtendlicht tot je je ogen weer dichtdoet, en ook de tijd er tussenin is er een lichaam dat het jouwe raakt, een leven dat het jouwe raakt.

Als single ben ik niet alleen, maar ik mis wel de ervaring van één worden met een ander, de ervaring van overgave, van helemaal blootgeven. Iemand om tegenaan te liggen in bed. De kus van een geliefde die verleidt tot nog meer huidcontact.

Het Hooglied vertelt zonder terughouden over het verlangen naar het lijf van een ander, over het gemis en het genieten. Het is erotiek in haar puurste vorm: liefde voor het zichtbare en tastbare lichaam. Borsten, billen, benen, lippen, haren, tanden, buik, ogen, geslachtsdelen – het mag allemaal gezien worden. En het zo opsommen doet totaal geen recht aan de poëtische manier waarop elk stukje van het lichaam bezongen wordt. Het is ironisch: God gaf ons de ander, de liefde, maar daarmee tegelijk ook dat onuitroeibare verlangen. Dat je zo kan kwellen als er geen ander is om vast te houden en mee te delen wat je hebt en meemaakt.

Naakt zijn is kwetsbaar. Maar het is tegelijk heerlijk om naakt te kunnen zijn bij iemand niet alleen figuurlijk maar ook letterlijk. Het is iets waar je bang voor bent maar tegelijk heel erg naar verlangen kunt. ‘I feel nude when I’m in front of you’, zingt Wende Snijders. ‘There was a time I ran away from you. There’s not one illusion you don’t see through.’

Als er geen partner is met wie je leven en lichaam deelt, dan blijft het lijf vaak onbenoemd. Woorden die over lijfelijkheid gaan, die benoemen wat er mooi of aantrekkelijk aan je is, ontbreken, of klinken al snel grens overschrijdend. Ook de taal houdt de kleren aan, raakt de huid niet. Om in vriendschappen, contacten met collega’s en het omgaan met gemeenteleden zuiver te blijven moet dat ook.  Ik trek geen hobbezak aan die alles verhult (hoewel je de toga op zondag wel zo zou kunnen beschrijven), maar het lichaam en het verlangen om aangeraakt te worden moet wel voldoende bedekt blijven.

Tijdens een training contextueel Bijbellezen gingen we met een groepje aan de slag met gender diversiteit en pakten het verhaal van de Ethiopische eunuch (Handelingen  ) die Filippus ontmoet erbij. Deze man wiens seksualiteit geblokkeerd is en ongevaarlijk gemaakt, wordt geraakt door een tekst uit Jesaja waar lijden en pijn uit spreekt. In het gesprek met Filippus raakt zijn lijdensverhaal aan het verhaal van Jezus – en hij wordt daar zo door geraakt dat hij zich wil laten dopen. Hoe veel ruimte is er in kerken en onder gelovigen om te vertellen over seksualiteit die niet tot bloei komt? Hebben we aandacht voor het gemis dat er is op lichamelijk gebied, voor huidhonger?

Hoe kan mens warm worden als hij alleen is, vraagt de wijze zich in het bijbelboek Prediker af. Het is beter met z’n tweeën te zijn adviseert hij, want dan houdt de één de ander warm. Een wijs advies, maar soms ook een onmogelijk advies. ‘Plezier heeft de vorm / van jouw lichaam gekregen’ dicht Judith Herzberg.  Is dat andere lichaam er niet, dan heb je nog wel het verlangen.

Verlangen naar een ander lichaam kan niet eenvoudig opgelost worden. Op zoek gaan naar een partner geeft geen garantie op succes. Het kan wel leiden tot krampachtigheid en het gevoel, dat je het aan jezelf te wijten hebt dat je alleen bent.
Gemis dat niet zomaar opgelost kan worden wordt ook niet door God opgevuld. “Iedere nacht verlang ik naar U o God, ik hunker naar U met heel mijn ziel” is de tekst van een Taizé lied waarbij ik in gedachten de reactie van een single vriendin hoor. “Ik hunker wel naar iets anders als ik ’s nachts wakker lig” zegt ze dan. Ik snap wel wat ze bedoelt… God is geen stoplap voor onze leegte. De Eeuwige omgeeft het gemis en is er bij, zonder op te vullen wat zo bij ons menselijke, lijfelijke leven hoort…

Gemis kan niet zomaar opgelost. Maar het lijf verdient wel aandacht. We hebben het van God gekregen tenslotte. Er is 'incarnatie': God werd zichtbaar in een mens, de Eeuwige werd lichaam. Hoe dat precies kan, en hoe het goddelijke en het menselijke zich precies tot elkaar verhouden in Jezus, daar heeft men zich het hoofd over gebroken in de kerkgeschiedenis. Het is niet te vatten en tegelijk is het houvast: het goddelijke is lijfelijk.
Als één van de tips voor singles in een boek over alleen-zijn schreef ik ooit: raak mensen aan en laat je aanraken, want dat is een basale behoefte. Als een omhelzing je niet vanzelf overkomt – bij gebrek aan aanrakerige vrienden, kinderen, familieleden – laat je dan masseren, ga de tango leren dansen of ga naar de sauna. Je lijf heeft ook aandacht nodig; vergeet niet dat het er is. Een mens kan niet zonder de ervaring omarmd te worden.

dit is de uitgebreide versie van een artikel dat geschreven werd voor Woord & Dienst, november 2018

herders op Roze zaterdag

Schapen zonder herder zijn het, die Jezus in beweging zetten in Matteus 9, 36. Afgemat, ziek, zoekend… Jezus zendt de leerlingen uit als herders voor hen, om voor hen te zorgen. Want herders hebben ze nodig.
Ik moest zo aan deze tekst denken gisteren, toen het verdrietige nieuws kwam dat de lhbt gemeenschap niet welkom is in de kathedraal van den Bosch, voor een viering en een zegen van de bisschop op Roze zaterdag. Er waren waarschijnlijk teveel schapen – medegelovigen, en herders – priesters in het bisdom, die moeite hadden met deze open deur.
Het lijkt erop dat de moeite vooral zat in de het feest-gehalte van de Roze zaterdag. Waren het maar alleen gewonde, zichtbaar afgematte, ingetogen schapen geweest, de bezoekers van Roze zaterdag, dan was de deur misschien wel open gegaan. Maar het vieren van het leven, ook lichamelijk, en uitbundig, lijkt een brug te ver.

Les Noces de Cana, Louis Kahn, 1949

Ik troost me met de gedachte, dat Jezus wel aanschoof bij een huwelijk, aan tafels waar vrolijk gedronken en gegeten werd. Hij zag wel, dat daar ook moede en afgematte mensen zaten, op zoek naar een zegen, naar gezien worden door de Eeuwige. Die Jezus zendt zijn herders uit – ook op feesten en partijen, waar de afwijzing wordt weggedanst en het verdriet even vergeten, waar het leven gevierd wordt, tegen de klippen op. Om daar tot zegen te zijn.. om het leven in zijn geheel te zegenen.

'Mooi niet alleen' - boekje over single-zijn in september in de winkel

* uit de najaarsbrochure van uitgever Ark Media

Het elfde gebod

"Wat ben ik blij dat ik weer aan het werk kan... "
Terwijl ik me voeg in het ritueel van het vragen hoe de vakantie was, kruip ik ondertussen de comfort-zone in van mails die beantwoord moeten worden, mensen die iets van me nodig hebben, lijstjes en afspraken, gesprekken via twitter.
Een week eerder lag ik in een rood wit gestreepte hangmat in een Franse tuin. Omhoog kijkend zag ik de zon schitteren tussen de bladeren. Iets verderop was het water van een klein stroompje te horen. Nog even en de krekels zouden van zich laten horen. In het Franse dorp was niet meer te beleven dan het slaan van de klok, ieder kwartier. Ik had de hele dag de tijd om een boek uit te lezen. Het was het paradijs. Maar wel een stil paradijs. Ik voelde me onthand en onrustig. Ik had heimwee naar de drukte van de dingen die moeten, naar prikkels, mensen om me heen en goed werkend internet.
Het gebeurt me vaker dat ik me in de zomer ga afvragen waarom ik ook alweer op vakantie moest… En van wie.
Eenmaal weer thuis was ik vanuit mijn achtertuin getuige van een heel geïrriteerde moeder met kind in een kano. Toen ze haar kind vertelde hij nat worden misschien leuk vond, maar zij niet, onderdrukte ze haar boosheid nog. Maar toen ze lokale jeugd zag opduiken die aan het zwemmen was onderdrukte ze niets meer. ‘Als je in de buurt komt dan sla ik je!’ riep ze met peddel in de aanslag.
Ik wist mijn oordelende gedachten even het zwijgen op te leggen met de gedachte: wat kan vakantie toch ontzettend uit je comfortzone zijn. Je moet het leuk hebben en je ontspannen. Maar vervolgens ga je dingen doen die je normaal niet doet. Daar word je niet per se ontspannen en gezellig van.
En dan is er nog het elfde gebod van onze samenleving: Gij Zult Genieten.
Ik betrap mezelf er ook op dat ik te pas en te onpas roep ‘En geniet ervan…!’ Terwijl ik bij het ontvangen van die wens in een kramp schiet en denk ‘Oh nee, dat moet óók nog…’.
Genieten is geen project. Het overkomt je als je geluk hebt.

Als vakantie en dat elfde gebod bij elkaar gaan horen, dan is ontspanning ver te zoeken.
Vakantie is eerder een uitgebreide versie van een ander gebod dat wel bij de Tien Geboden uit de Bijbel hoort: houd een rustdag, omdat God dat ook deed.
God zegende en heiligde die ene dag in de week vertelt de Bijbel. Heiligen is niet bepaald een in-je-comfortzone woord. Iets wat heilig is is geladen met anders-zijn. Dat maakt onrustig. Als je eraan overgeeft, aan dat ‘andere’ dan kun je niet meer vasthouden aan wat je gewend bent.
Als je durft.
Vakantie is niet per se leuk.
Het is een breuk met het gewone. Het is even ‘niks’. En dat maakt pijnlijk duidelijk wat je tot houvast geworden is.
En dat maakt een tijd van rust – een dag, een paar weken - ongemakkelijk.

Het is het avontuur van de leegte.

Mijn advies, vooral aan mezelf:
Houd het uit met de verveling en werk die niet weg door je te voegen in de stroom winkelend publiek op zondag.
Weersta de verleiding om een to-do-lijstje af te werken, om het huis te gaan schrobben of je schuldgevoel vanwege verwaarloosde sociale contacten weg te werken. Verveel je, doe je best niet, doe even niets.
Geef je over aan de leegte.
Het is genoeg.
God zag dat het goed was, vertelt het scheppingsverhaal - na zes dagen werken was het genoeg.
Erger nog: toen Adam en Eva werden geschapen kregen ze meteen een vrije dag!
Het is ongemakkelijk, maar laat het maar eens tot je doordringen.
Nu ik weer aan het werk ga merk ik, hoe goed het me gedaan heeft: even niets…

in het zand

Ze staan klaar met stenen in de hand. Het zijn oordelen die de vrouw die beschuldigd wordt van overspel zo om de oren zullen vliegen. Het zouden ook tweets kunnen zijn.
Moraalridders zijn het. Allemaal mannen? Ze weten wat wel en niet kan, in moreel opzicht.
Dan stapt Jezus in de kring. Hij spreekt niet degene aan die het mikpunt is van morele verontwaardiging. Hij spreekt degenen aan die klaar staan om te gooien.
Wie zonder zonden is, laat die de eerste steen werpen.
Ze druipen af terwijl hij zich bukt om in het zand te schrijven.
Generaties hebben zich het hoofd gebroken over de vraag: wat schrijft Jezus? En waarom in het zand?
Het staat er niet en niet voor niets... want het gaat ons niets aan wat hij schrijft.
Het is iets tussen deze vrouw en Jezus. De spiegel die hij haar voorhoudt, zijn advies, zijn oordeel misschien - het is niet voor ons. Dat blijft tussen hen.
En het is zomaar uitgewist. Met één handbeweging.
Ging het op twitter ook maar zo.

(Johannes 8: 1 - 11)

Vergeef ons onze schulden

een verhaal bij Matteüs 18: 21- 35

Petrus komt bij Jezus met een vraag.
Meester.. zegt hij, als een van mijn vrienden de fout in gaat, steeds weer.. zij laat me zitten, of hij doet iets achter mijn rug.. en het gebeurt elke keer weer.. Hoe vaak moet ik dan vergeven? Het is nu 7 keer gebeurd.. nu is het toch wel klaar? Ik mag nu toch wel helemaal klaar zijn met die vriend?

Jezus zegt: niet zevenmaal moet je vergeven, maar wel zeventig keer zeven..

Je ziet Petrus rekenen..

Maar Jezus is al begonnen om het verder uit te leggen.

IK zal je een verhaal vertellen.  Zo gaat het in het Land van Méér.. Luister maar…

In dat land van Meer was het tijd voor de jaarlijkse afrekening. De leider van het land was een man met een eeuwige glimlach op zijn gezicht die de mensen regelmatig opriep om vooral geld uit te geven omdat goed was voor het land (koop meer auto’s zei hij, of een huis zei hij dan met een brede lach).
Toen 1 april dichterbij kwam moest iedereen zijn huishoudboekje laten zien. Wat heb je uitgegeven dit jaar, wat heb je verdiend, en wat heb je bijgedragen aan de samenleving.

De inspecteurs gingen huis aan huis langs om te controleren.
En ergens in het land ontdekten ze een familie met grote schulden. Laten we de de familie de Vries noemen. Vader Henk, moeder Ingrid, en 2 kinderen van 12 en 14, Lotte en koen. Ze hadden al jaren veel meer uitgegeven dan ze binnenkregen. Logisch, want er was een nieuw model auto op de markt gekomen, en ze hadden ook allemaal een smartphone – ook de 2 pubers hadden de laatste versie van de Iphone. Hun flatscreen was net iets groter dan dat van de buren, dat kon je door de ramen heen zien.
Maar door de economische crisis waren vader en moeder allebei hun baan kwijtgeraakt. Alleen, ze waren zo gewend om de nieuwste spullen te kopen – en dat moest toch ook van de leider van het land? – en hun kinderen durfden ook echt niet met een Iphone van vorig jaar naar school… dat ze niet konden stoppen.
Dus hadden ze grote schulden. Ze hadden overal geld geleend. Het meeste hadden ze online gekocht, bij postorderbedrijven, Bol.com, Wehkamp. En om de rente te betalen hadden ze bij zo’n verkoper aan de deur geld geleend. Dat dat ze scheppen met geld kostte ontdekten ze pas later..

De inspecteur bracht verslag uit aan de leider van het land. Hij was onverbiddellijk. Hij stuurde er een incassoburo op af. Die stond op de stoep en vertelde moeder Ingrid en vader Henk dat al hun spullen de volgende dag in een grote vrachtwagen zouden worden geladen. ‘En er komt ook een bord met ‘te koop’ in de tuin. Alles is nu van de bank. Had je maar niet zoveel schulden moeten maken..’

Maar waar moeten wij dan heen? Vroeg vader Henk wanhopig.. Moeten we op straat slapen? De straatkrant verkopen? En Lotte en Pim vroegen ongelovig: Moeten wij dan ook onze smartphone inleveren? De inspecteur knikte dreigend. De familie was in zak en as.

Zoon Koen had een helder idee. We schrijven een brief aan de leider van het land. Of nee, we gaan die zelf brengen. Op onze knieën gaan we, op de stoep.

Dat deden ze. Pim en Lotte hadden een groot spandoek gemaakt met daarop ‘onze schuld, ons probleem??!’en op het andere stond ‘vergeef ons onze schulden’ en ze hadden een brief geschreven waarin ze alles uitlegden.

De leider van het land kwam zelf naar buiten. Strak in het pak en met een glimlach.
Moeder Ingrid keek smekend omhoog: heb medelijden met ons! Pak ons huis niet af, en al onze spullen.. we zullen alles terugbetalen, cent voor cent..

De leider van het land keek hen aan, en kreeg ook echt medelijden.
Hij schold hen al het geld kwijt. Zomaar.. geen schuld meer over. Ze konden gewoon naar huis.
Ze waren er verbluft van. Dat was veel méér dan waar ze op gehoopt hadden.

Opgelucht en nog een beetje in de war kwamen ze thuis.
er kwamen vrienden en vriendinnen om te horen hoe het afgelopen was. En toen die vertrokken bedacht Lotte dat één vriendin een tientje van haar geleend had. Ze pakte haar bij de arm en zei: ik wil dat geld terug! Nu! Ik heb mijn smartphone terug en heb het nu nodig om beltegoed te kopen.. De vriendin keek haar smekend aan.. alsjeblieft, mag het volgende week, ik zal het je echt terugbetalen maar ik heb het nu zelf nodig... Maar Lotte haalde haar vader en broer Koen erbij, die de vriendin aan 2 kanten zo hard vastpakten dat ze het geld wel moest betalen.

De mensen uit de buurt hoorden ervan. Ze gingen naar de inspecteur en die ging weer naar de leider van het land.
Die liet de hele familie komen. De glimlach was van zijn gezicht en hij zei tegen hen: heb ik jullie je schuld kwijtgescholden zodat je opnieuw kon beginnen.. ik had medelijden met jullie.. en wat doe je? Je knijpt iemand uit die een schuld bij jou heeft! Je hebt zelf helemaal geen medelijden!

Daarom moeten jullie alsnog de hele schuld betalen. Om jullie daarbij te helpen is er de schuldsanering. 

Petrus kijkt Jezus beteuterd aan..
Dat is raar.. zelf vergeving krijgen maar het een ander niet geven.. Maarre… wat moet ik nu?
zijn gezicht is één groot vraagteken.
Precies! Zegt Jezus. Zelf vergeving krijgen en het een ander niet geven.. dat is raar. In het land van Meer krijg je eerst vergeving. Jij ook. elke dag weer. Zo gaat dat bij God.
Wat voor fouten je ook maakt, je mag steeds weer helemaal opnieuw beginnen. En niet één keer….
En hoe kan het dan, dat je je vriend die kans niet geeft?

Al is het 7 x 70 keer. Heb je trouwens al uitgerekend hoeveel dat is Petrus? 

Elia

Een verhaal over en door Elia...gebaseerd op 1 Koningen 18 en 19

Battle 

Ik ben Elia.
Een gelovige.
Een profeet zelfs – dat betekent dat ik mijn mond nog wel eens opentrek om iets over God te zeggen.
Dat is soms hard nodig.
Want de mensen om me heen (en ik zelf ook hoor.. soms..) zijn zo druk met van alles dat ze vergeten te kiezen.
Om één ding tegelijk te doen.
Laat ik jullie vertellen over wat ik laatst meemaakte.
Het was een soort Battle. Een battle om Gods aandacht.
Daar stond ik, met een massa publiek er omheenn. En naast mij stond nog een heel zwikkie profeten. En de vraag was, wie nu echt contact met God kon leggen. Wie had er ècht verbinding..
Zij, die andere profeten, mochten eerst: ze zetten al hun schermen aan, laptops, telefoons, ipads.. ze sprongen ermee in het rond en probeerden maar verbinding te krijgen. Met wat voor goden dan ook.
Het was een bizar gezicht.
“Misschien is jullie God even weg, naar de wc ofzo.. heeft hij zijn wifi niet aanstaan misschien?” zei ik nog…
Er gebeurde niets..
Toen mocht ik.
Ik liet het helemaal stil worden.
En ik richtte me tot God. Hoe precies.. ja, ik weet het zelf niet eens goed.
Maar ik concentreerde me.
En toen voelde je dat er iets gebeurde – in het hele publiek...
Het was geen vuur uit de hemel en toch ook weer wel..
We hadden verbinding… maar dat was toen. Er is veel gebeurd sinds toen.. 

Woestijn

- Elia is gaan liggen

Toen was er verbinding, maar inmiddels voel ik me helemaal alleen…
Jullie denken dat je als gelovige alleen staat, met je secularisatie…
nou.. dat is bij mij nog wel even erger.
Niemand is er over, die me steunt.
Ik heb zoveel over me heen gekregen na die Battle.
Hatemails, gescheld op twitter en wat ze op FB over me zeiden… ze wensen me gewoon dood.
Voor mij hoeft het niet meer… ik wil niet meer verder.

Een engel  brengt water en brood
Kom Elia, eet en drink wat. Je hebt nog een lange reis voor de boeg.
Elia neemt het aan en gaat weer liggen

Engel brengt voor de tweede maal water en brood

Wie was dat..? Ze wist in ieder geval wat ik nodig had…
Ik heb weer energie om op zoek te gaan naar verbinding… in de bergen, daar ga ik God zoeken.

       

Op de berg

Waar is God te vinden als je hem zoekt? 

Soms heb ik hem hard nodig, als ik het gevoel heb dat er niemand is die me helpen kan.
Als ik me in de steek gelaten voel.
Als ik me zorgen maak. Over wat ik allemaal om me heen zie gebeuren.
Vaak moet ik heel hard zoeken.
Maar soms merk ik iets van hem.
Tussen alle geluiden door, in alle drukte, is hij erbij.
En soms helpt het als ik stil ben. 
Hier, boven op de berg, hoor je alleen de wind. En als het dan stil wordt in mij, dan is het net of God in mijn oor fluistert.
Niet alleen maar lieve dingen, als ‘ik ben bij je’. Dat ook..
maar ook stevige taal. Want er moet wel wat gebeuren!
maar vooral:
Hier op de berg besef ik.. er is Iemand groter dan ik. Die met mij verbonden is.

moreel kompas

Toen we van de week aan tafel praatten over de lijnrechter die doodging na mishandeling door voetballende jongens zei mijn dochter van bijna 10: "ik dacht altijd bij het verhaal van Abel (en Kaïn) 'dat kan toch niet, dat de een de ander doodslaat!', maar nu snap ik dat het wel kan." 

Je kunt een ander dood schoppen.
Medeleerlingen van de vermoedelijke daders namen het voor de camera van de Jakhalzen (De Wereld Draait Door) op het schoolplein voor hen op. Als ze geweten hadden dat de man er dood aan zou gaan, dan hadden ze het heus niet gedaan... 

In Pauw en Witteman zei iemand met een afwerende blik en uitroeptekens in zijn stem: dit is geen Marokkaans probleem! Dat klopt, maar het is wel ons, dus ook uw en mijn probleem.
Als je iemand schopt of slaat, dan kun je een ander pijn doen. Veel pijn.

'Ben ik mijn broeders hoeder' vraagt Kaïn terwijl hij doet alsof zijn neus bloedt als God hem vraagt waar zijn broer Abel is. Misschien beseft hij óók niet dat het echt zo is, dat hij de dood van een ander veroorzaken kan met zijn drift. Dat hij het al gedaan heeft.  

Het antwoord is: ja, ik ben mijn broeders hoeder. Ik moet leren beseffen hoe wat ik doe een ander raakt. En dan tot 10 tellen vóórdat ik het weer doe. Dat is het vormen van een moreel kompas - een woord dat ik ook bij Pauw en Witteman hoorde vallen - en daar heeft onze samenleving behoefte aan. Al heel lang trouwens.. de verhalen over Kaïn en Abel zijn al vele, vele eeuwen oud. 

mens in meervoud... een preek over de liefde

In het begin was er één mens.. maar God zag dat dat niet goed was. Dus schiep God een ander mens en zo werden ze twee. Twee mensen, mannelijk en vrouwelijk.. anders  en ook weer zo gelijk dat ze elkaar herkennen en vertrouwen, elkaar een naam kunnen geven.

Het gaat hier niet alleen over man en vrouw.. het gaat hier over allerlei relaties, waarin twee mensen die niet hetzelfde zijn elkaar toch herkennen en vertrouwen. De liefde tussen twee vrouwen, of mannen, de vriendschap op zoveel manieren..Het gaat, nog breder, hier over verbondenheid, over samen-leven als basis van het leven. Mens-in-meervoud zijn. Niet als ijzeren wet.. er zijn ook mensen die geschapen lijken om alleen door het leven te gaan.. zonder partner. Er zijn er die dat kunnen, zonder zich eenzaam te voelen. Maar bij velen van ons werkt dat niet zo. 

God zag dat het niet goed was dat de mens alleen was… zo voelt het bij velen van ons, die alleen zijn gebleven, of alleen zijn komen te staan. Had ik maar iemand om van te houden.. zong Ciske de Rat ooit.. twee zachte armen om me heen… en zo zijn er nog talloze, eindeloos veel liedjes die dat verlangen bezingen.

adam en eva - raam van Chagall

Niet elke relatie loopt goed, en sommigen lopen niet goed af. In onze tijd zijn dat er vele, maar het is van alle tijden. Jezus kreeg er in zijn tijd al vragen over. Mag je wel scheiden? Hij wordt er door de Farizeeën naar gevraagd, omdat ze wel weten dat hij er radicale ideeën op na houdt. Ook over de liefde, over wat je voor een ander over zou moeten hebben. De Farizeeën willen hem in de val lokken en hopen dat hij iets zeggen zal wat ingaat tegen de wet van Mozes. Want dan kunnen ze hem daarmee aanklagen.

Volgens de wet van Mozes mag je scheiden. Net als in onze wet is dat geregeld. Er is in Deuteronomium sprake van een scheidbrief, die de man aan zijn vrouw mee moet geven. De man is hier de enige die het initiatief kan nemen, de vrouw is min of meer zijn bezit. Hij kan haar vrijlaten, zodat beiden overnieuw kunnen beginnen, of niet.

Dat is een heel andere situatie dan in onze samenleving waar twee echtgenoten samen naar een mediator gaan (als ze er nog samen uit kunnen komen) om de afspraken vast te leggen. Hoewel ook in Nederland veel vrouwen niet financieel op eigen benen kunnen staan, en daarmee in de praktijk afhankelijk zijn..

Opvallend is dat Jezus man en vrouw gelijk behandelt. Beide kunnen de ander verstoten.. en moeten dat ook niet doen. Want scheiden mag – het staat in de wet - maar Jezus is heel duidelijk: het is second best. De inzet is verbinding en trouw, niet scheiding. Dat heeft God niet bedoeld toen hij de mensen samen maakte.

Nu kun je de tekst ‘wat God verbonden heeft mag een mens niet scheiden’ natuurlijk heel verkeerd gebruiken. God heeft mensen verbonden aan elkaar, maar of hij nu achter elke trouwambtenaar staat om dat huwelijk te sluiten? Wij mensen gaan een huwelijk aan en zeggen ja.. en overzien vaak niet waar we aan beginnen. God geeft zijn zegen als wij daarom vragen. Maar kent ons goed genoeg om te zien dat er misschien geen zegen op rust, wat wij proberen.. soms beginnen we aan iets onmogelijks.

De inzet is: verbinding. En Jezus fulmineert ertegen, als de één de ander wegzendt… Het mag, scheiden, volgens de wet. En het kan niet anders of Jezus begrijpt dat het soms niet anders gaat. We kennen hem niet als iemand die met de opgeheven vinger zwart wit denkt, in ijzeren wetten van goed en kwaad. Wie fouten maakt wordt door hem niet weggezonden, maar uitgenodigd aan tafel, uit de hoogste boom gehaald als Zacheus, of verdedigd tov degenen die stenen willen gooien en veroordelen.

Maar voor Jezus is de liefde wat hem drijft.. en daarom kan hij niet anders dan ons oproepen om niet te snel een ander weg te zenden. Om het niet te snel op te geven met elkaar. Niet te snel te grijpen naar de wet, waarvan het toch mag, uit elkaar gaan. De liefde is belangrijker dan de letter van de wet. 

De mens is bedoeld om samen te leven. Verbonden met je vader en moeder, familie, vrienden… daarin speelt het net zo goed, de vraag of je trouw kunt zijn, volhouden. Niet te snel een ander wegsturen, je omdraaien en het opgeven.. ruimte geven, dat wel. Maar je afkeren, dat zit in dat wegzenden, dat niet.. elkaar blijven aankijken en zien dat het de ander is die je gegeven is.. om mee samen te leven.

Trouw zijn aan de ander en aan jezelf, dat is de uitdaging van elke relatie. De opgave ook. Het een kan ten koste van het ander gaan, en dan gaat het verkeerd. De trouw aan de ander kan inhouden dat je jezelf uit het oog verliest en zelfs kwijtraakt.. dan kun je jezelf niet meer geven, dan ben je er niet meer echt, en weg is de relatie, want je bent er niet meer allebei. Of de trouw aan jezelf gaat ten koste van de ander – je eigen zoektocht staat voorop en de ander raakt uit het oog, de verbinding raakt weg door te grote afstand.

Trouw zijn aan de ander en aan jezelf – elkaar in het oog houden, met de nodige ruimte tussenin om elk jezelf te zijn en te groeien – maar steeds met dat verbindingslijntje, met vallen en opstaan.

Ik spreek uit ervaring.. wetend van het onvermogen om de ander vast te houden, van scheiding, van de vragen of dat het te voorkomen was, of het anders kon.. En inmiddels alweer jaren single, weet ik ook van het verlangen om samen te zijn. Om omarmd te worden met àlles wat je bent..

Het is ook ironisch: God gaf ons de ander, de liefde, maar daarmee tegelijk ook dat onuitroeibare verlangen dat je zo kwellen kan als er geen ander is om vast te houden en mee te delen wat je hebt en meemaakt. Daar zijn we mooi klaar mee…

Er is een Griekse mythe die vertelt dat de mensen eerst aan elkaar vast zaten, twee aan twee- als ronde bolletjes met 4 armen en 4 benen. Totdat ze van elkaar gescheiden werden… en sindsdien zijn we allemaal op zoek naar de andere helft.

Zo kan het voelen, als je alleen leeft: incompleet, alsof je maar half leeft. Een leeg huis, niemand die je welterusten zegt, niemand om tegenaan te kruipen. Natuurlijk er zijn genoeg lieve mensen, maar blijkbaar is het toch die ene waar we naar verlangen. Om ons in alles mee te verbinden, samen een huis te bewonen, voor elkaar een thuis te zijn. Met vallen en opstaan, want dan kom je elkaar ook tégen, in één huis, dicht op elkaars lip.

Ik moet denken aan wat iemand me laatst vertelde. Ze zorgt voor haar dementerende man, en is blij dat ze het doen kan. Ze doet het met liefde. Ze horen bij elkaar, maar haar partner is hij steeds minder. En als haar kinderen dan vragen of ze niet iets voor haar kunnen doen dan zegt ze: Ik hoef geen hulp, als je me af en toe maar even vasthoudt.. Dat is wat ze nodig heeft – iemand die haar vasthoudt, die haar omarmt. Een mens die dichtbij komt.

Dat doet Jezus bij de kinderen. Hij wordt boos als ze weggezonden worden – ook hier geen wegzenden, geen scheiding maar verbinding. Ze mogen dichtbij komen, en hij omarmt ze.

Wij kunnen elkaar tot zegen zijn. Het beste in de ander naar boven halen, het mooiste tevoorschijn kijken. Elkaar laten opbloeien. Maar het kan ook anders gaan. Vorige week sprak de voorganger op deze plek over de tekst uit Marcus 9 – als je hand je op de verkeerde weg brengt, hak hem af.. of je voet, je oog.. dat is beter dan in de hel komen mèt die hand, voet, oog… Soms ben je voor elkaar de hel; dan is het beter om de een van de ander te scheiden. Hoe pijnlijk ook, alsof je je hand afhakt… soms moet je afstand doen van iets of iemand. Ook in vriendschappen kan dat gebeuren.

In allerlei relaties, met je ouders, je kind, je vriendinnen en vrienden, je partner, is het iets om te oefenen en om om te bidden: om de kracht om lief te hebben. Bidden – dat is verbinding leggen met de bron van liefde. Stil worden en beseffen dat die relatie de basis is: God die ons heeft liefgehad, die ons liefheeft vanaf ons ontstaan. Het verhaal vertelt ons dat God en mens samen begonnen, in het paradijs. Zo begint en eindigt elk mens met God, in zijn handen, geliefd in zijn ogen, gedragen in zijn omarming.

Bidden is stil worden en dat beseffen. Inloggen bij die krachtbron kan kracht geven om op te staan en de ander die je zo mateloos ergert, op wie je boos bent, door wie je je niet gezien voelt toch weer aan te kijken. Met andere ogen misschien.. om te zeggen hoe je je voelt misschien.. om de strijd aan te gaan misschien.. om te vergeven misschien…

Wat God verbonden heeft – wij mensen aan elkaar verbonden, dat moet niet doorgesneden worden. Ook al ga je misschien ieder een eigen weg, neem je afscheid van elkaar, kun je niet meer samen verder, toch blijft dat je samen mens bent. Ieder mens van God. Iemand helemaal afschrijven.. dat zal God niet doen. Dat moet ook onze houding bepalen.. niet scheiding, maar verbinding. Daarvoor is de aansporing van Jezus, deze hartekreet.

En als er teveel gebeurd is, we te zeer gekwetst zijn en beschadigd door een ander.. dan doet God het voor ons, denk ik. Hij vergeeft waar wij het niet kunnen. Hij verbindt waar wij de ander helemaal zijn kwijtgeraakt.

Want met hem begon het, met God die zich verbond met de mens. Met ons, met jou en met mij.

Preek gehouden in de Protestantse gemeente Cothen, zondag 7 oktober 2012. Gelezen werd uit Genesis 1 en Marcus 10: 1-16.
De dienst is terug te luisteren via www.protestantsekerkcothen.nl. Op http://zinspiratiewbd.wordpress.com/2012/10/06/over-de-liefde-mens-in-meervoud/ staan 2 bijpassende teksten. 

Een liedje over omarmen.... 

@veertigdagen: aarzelend begin van verandering

Wat we willen:
momenten van helderheid
of beter nog: van grote
klaarheid.

Schaars zijn die momenten
en ook nog goed verborgen

Zoeken heeft dus
nauwelijks zin, maar
vinden wel.

De kunst is zo te leven
dat het je overkomt

Die klaarheid, af en toe.          Martin Bril

*****

liedje van Sara Kroos:
http://www.youtube.com/watch?v=Icly7sk3gEU&feature=related

Dit is een aarzelend begin
En ik wil je vragen
Me niet te troosten
Niet te dragen
Maar getuige te zijn van mij
Van mij zonder grote woorden
Zonder doorgaan op kracht
Ik heb nooit toegelaten
Dat iemand mij zo zag

Maar ik wil niet bang zijn
Niet bang zijn
Niet bang zijn

Dit is een aarzelend begin

**

Goed is
dat je niet doet wat slecht is
niet achter oplichters aanloopt
niet met het kwaad heult
niet je schouders ophaalt
'Kwaad, ach, zo is de wereld'.

Goed is dat je goede woorden
overweegt en wil:
Heb je naaste lief die is als jij
de vluchteling, de arme, doe hen recht.
Prent ze in het hart van je verstand,
die woorden
zeg ze voor je uit

gezegend ben je

een boom aan stromen levend water
vruchten zul je dragen
blad dat niet vergeelt
het zal je goed gaan.

Oplichter
ongezegend zal je zijn.
Een storm steekt op
je waait de leegte in. (psalm 1, naar Huub Oosterhuis)

*deze teksten maken onderdeel uit van een twitterproject, waarbij in de veertigdagentijd elke dag tweets verstuurd worden door 14 oecumenische twitteraars, via @veertigdagen.

woestijn

In vele kerken wordt op de eerste zondag van de veertigdagentijd het verhaal gelezen van ‘de verzoeking in de woestijn’.*  Voor Jezus in het openbaar actief wordt trekt hij zich terug op een stille en eenzame plek en vast 40 dagen lang. Terwijl hij zich zo oefent in zelfbeheersing komen de verleidingen dubbel op hem af; duivelse verleidingen van de gemakkelijkste weg.

Jezus zoekt de woestijn op,
de leegte;
confrontatie met stemmen die verleiden
tot de gemakkelijkste weg.

Het comfort – consumeren zonder te denken;
de sprong – de spanning en de kick waardoor je voelt dat je leeft;
de macht – die maakt dat je je belangrijk voelt.

Onze tijd vraagt om een woestijn,
om leegte,
om zelfbeheersing.
Niet aanhollen achter nieuwsgierigheid, hulpvaardigheid, geldingsdrang..
Onze tijd vraagt om een woestijn
van zwijgen en wachten
zoals het waken om het bed van een zieke.
Niet wegvluchten voor kwetsbaarheid,
maar oefenen in kracht om waarachtig te leven;
oefenen in blijven.

* Matteüs 4: 1-11; Marcus 1: 14, 15; Lucas 4: 1-13

Verdienen

Verdient een schoonmaker minder dan een directeur van, noem eens wat, een woningbouwstichting? Het is een gegeven dat het zo is, maar verdiènt die directeur het ook echt, om zoveel meer op zijn rekening te ontvangen?
Jezus vertelt een gelijkenis, over dagloners. Flexwerkers dus, die maar moeten afwachten of ze ingehuurd zullen worden. Een groepje van hen wordt ‘s morgens vroeg van het plein geplukt waar ze rondhangen, om druiven te plukken. Zijn het de fitste, de jongere krachten? De werkgever komt een dagloon met hen overeen. Dat wat je nodig hebt om van te kunnen leven. Drie uur later gaat de werkgever terug naar ‘t plein, en haalt nog een plukje werknemers. Ze zullen goed betaald worden, belooft hij. Tot 3 keer toe gaat hij mensen halen. Wie wordt het laatst gekozen – degene met een kleurtje, een handicap, met weinig opleiding? De laatste groep hoeft maar even te plukken, dan is de werkdag voorbij. Dan komt het moment van uitbetalen. Die laatstgekomen zijn het eerst. Zij krijgen het dagloon, dat aan de eerste groep beloofd was. Maar als de anderen hun geld in ontvangst nemen, blijkt het precies evenveel! Niks meer! Terwijl ze uren langer gezwoegd hebben.

Hoe oneerlijk is dat...
Maar zo gaat het dus bij God. In Gods economisch systeem krijgt iedereen wat hij nodig heeft om van te leven. Niet de prestatie gaat voorop, geen Niet dat je er niks voor hoeft te doen. Maar voorop staat: iedereen genoeg voor het dagelijks brood.
Dat is een spiegel voor ons. Voor ons die zo snel gaan vergelijken. Waarom krijgt die ander meer.. ?  Waarom heeft die ander meer? Ik ben toch niet minder dan een ander?
In Gods economie worden inkomensverschillen niet verder opgedreven, maar verdient ieder genoeg om van te leven. Omdat ieder mens dat verdient.

Gouden kalf 2.0

We offeren intiem kapitaal via social media om zo waardering en erkenning te oogsten. Dat klinkt ingewikkeld.. Janneke Nijboer legde het uit in een workshop over pastoraat via social media, tijdens de Geruchtdag - een studiedag van de club van predikanten Op Goed Gerucht.* Janneke verwees naar het boekje van Stine Jensen , Echte vrienden: Intimiteit in tijden van Facebook, GeenStijl en WikiLeaks, essay van de Maand van de Filosofie, 2011**. We delen persoonlijke informatie, we zetten intieme informatie over onszelf online om waardering te oogsten, en aandacht. We zijn op zoek naar bevestiging en laten foto's zien, vertellen over onze gevoelens en meningen om die te verdienen.
We offeren iets van onszelf. Het woord 'offer' doet aan een religieus ritueel denken. Janneke vertelde vandaag over haar associatie met het bijbelverhaal over het Gouden Kalf. Ik zag het voor me...***
Het volk is door hun leider Mozes onderaan de berg achtergelaten. Hij is op weg naar een ontmoeting met de Eeuwige, maar zij kunnen alleen maar wachten. Hij komt maar niet terug.. en de mensen zijn onzeker en zoeken houvast. Mozes komt vast niet meer terug..  Ze vragen de interim-leider Aäron om een god die hen verder de weg zal wijzen. Aäron verzint een list. 'Laat alle vrouwen en meisje de sieraden uit hun oren halen..' En daar gaan de persoonlijke bezittingen; ze leveren ze zonder aarzelen in. Resultaat is een grote berg goud - en het lijkt erop dat Aäron er verbluft bij staat te kijken; zo'n bereidheid om te offeren wat zo dicht op de huid zit had hij niet verwacht. Het goud wordt omgesmolten tot een stier, en de mensen dansen er vrolijk en opgelucht omheen.
Maar dan komt Mozes de berg af, met 2 stenen volgebeiteld onder zijn arm. En bij het zien van dit uitbundige tafereel smijt hij de 2 stenen woedend aan stukken.
Aan de ene kant zie ik het volk dat een manier zoekt om met onzekerheid om te gaan. Ze vinden verbinding en houvast door iets van zichzelf te offeren. Het is maar goud maar toch.. ze geven het, en maken er iets gezamenlijks van, waar omheen gedanst kan worden.
Aan de andere kant staat Mozes, het woord van God in zijn handen, in steen gebeiteld. Onwrikbaar in vele opzichten. Fulminerend. Mozes heeft het gelijk van de traditie aan zijn kant.
De mensen om het gouden kalf doen me denken aan al die twitteraars en facebookers die bedelen om bevestiging, om likes, retweets, volgers en vrienden. Daarvoor geven ze veel van zichzelf bloot. Niet doen, zou Mozes zeggen. Laat je niet zo gaan, hol niet met de hype mee. Hier in steen gebeiteld staat wat echt van waarde is.
Ik zie mezelf in die kring meedansen, om dat gouden kalf. Een rare gewaarwording.. Blij met het offer dat we samen gebracht hebben. Ik zie in de ogen van de anderen dezelfde behoefte om gezien te worden, om te merken dat iemand interesse heeft in mijn leven en mijn gevoelens herkent en bevestigt. Waar is God? Staat de Eeuwige met ogen die vuur spuwen achter Mozes? Of zou Z/Hij toch met mildheid kijken naar dat groepje zoekers in een kring, of er zelfs stilletjes tussen schuiven? Als er Iemand is die ons bevestiging gunt... En dan komen die in steen gebeitelde woorden later wel.

* zie http://www.opgoedgerucht.nl/
**meer over dit boekje: http://www.trouw.nl/tr/nl/5116/Filosofie/article/detail/1866432/2011/03/28/Intimiteit-in-tijden-van-Facebook-en-Wikileaks.dhtml
*** Exodus 32

tweet and meet Maria

 begin december belandde ik in een twitterverhaal. Ik had blijkbaar fanatiek genoeg aan een beginnende twitterverslaving toegegeven om opgemerkt en gevraagd te worden. Met meer dan 20 spelers doken in het kerstverhaal alsof het zich hier en nu ontvouwde, en we nog onwetend waren over de afloop. Een verhaal over hoop, ongeloof, vriendschap, en een ster in de nacht die mensen in beweging zet.
Drie weken lang hield ik geheim dat in de huid van Elizabeth (de nicht van Maria) was gekropen. En van nog een figuur die eigenlijk in het kerstverhaal niet voorkomt. Bij gebrek aan vrouwelijke aanwezigheid (denk ik) was door de bedenkers een extra vrouwenrol gecreëerd: een vrouw van koning Herodes. Het was een 'vrije rol' die ik zelf kon invullen. @Herodlove werd een postmoderne zinzoeker, zat van het leven in het paleis, op zoek naar wat echt van waarde is.
Het verhaal ging met mij op de loop. Er ging steeds meer van mezelf in zitten. In Elisabeth werd vertrouwen zichtbaar, putten uit de Bijbel, moedergevoelens en een opstandige houding ten opzichte van maatschappelijke ontwikkelingen. Het liefst was ze zelf in een tentje gekropen met de mensen van @occupy die ook in Bethlehem waren neergestreken.
Herodlove maakte mijn zoekende kant wakker. Een vrouw die basale vragen stelt over wat geloven is, hoe een mens vertrouwen vindt, en wat je daarvoor loslaten moet. Hoe kom je tot de keus om te gaan geloven? Om een ster te volgen, in het vertrouwen dat die je ergens brengen zal?
Elisabeth ontmoette Maria, en werd geïnspireerd door haar lofzang. Herodlove kreeg moed door de ontmoeting met de wijzen en ging...
Meegenomen door het verhaal kwam ik als een soort vierde wijze (vrouw!) op de plek waar het kind geboren was. En ontdekte ter plekke wat het me deed, die ontmoeting. Ik zag een deur openstaan, en licht scheen naar buiten. Ik voelde me welkom om naar binnen te gaan. Daar waren ze, de man, de vrouw en het kind.

Stil van.. een man, een vrouw, een kind. Waar liefde is, daar is God: dat ik dat nu ineens weet.. zo eenvoudig
Ik wil hier blijven zitten om te genieten van wat er van hen afstraalt.

Ik weet, kan niet blijven. Moet bedenken waar ik heenga. Doel bereikt.. en dan? Hoe gaat het verder nadat je het licht ziet?

Zal herinnering aan deze ontmoeting koesteren, als vlammetje dat niet uit mag gaan.

Ik ging, op weg geholpen door reisgenoten, zocht en vond licht: in een vrouw, man, kind: daar waar liefde is is God

Een pelgrim vertrekt, reist, komt aan en dan? Hoe gaat t leven verder? Ik ga het ontdekken.Het goede ontmoet, thuis gekomen bij 't kind en mezelf. Hoop Jezus weer te ontmoeten; daar kijk ik naar uit. Nu verder reizen, licht in mijn hart

Voor wie meer wil lezen: http://www.idee-en-kerk.nl/  http://www.leve-de-kerk.nl/