de zee

alleen

Ik zat op de pianokruk maar ik geloof niet dat ik de toetsen aangeraakt heb.
Het huis was helemaal leeg en stil. Oorverdovend stil.
Ik was alleen. Alleen met mijn gedachten.
Veertien jaar oud was ik. Mijn dagboek, dat eerst ‘Anne’ heette maar inmiddels versierd werd met hartjes en namen van jongens waar ik weg van was, had ik binnen handbereik.
Ik geloof dat ik er die middag in geschreven heb.
Mijn ouders waren naar het ziekenhuis. De politie was komen vertellen dat mijn zusje – 12 jaar oud, net 3 weken brugklasser op het gymnasium waar ik in de derde klas zat – een ongeluk had gehad op weg naar huis.
Ik wilde niet mee. Of kon ik niet mee naar de IC? Ik weet het niet zeker. Klopt mijn herinnering wel?

Het beeld van dat meisje op die pianokruk in het stille huis is als een icoon in mijn herinnering opgeslagen. Dàt was alleen-zijn.


Naschrift: mijn zusje hield aan het ongeluk hersenletsel over. 

Meditatie is hot

Meditatie is hot. Dat ontdekte ik toen ik een cursus organiseerde en voor het eerst moest gaan nadenken over de manier waarop een wachtlijst werkt. Hoewel ik in mijn werk streef naar het grote aantal ben ik aan het leren om het kleine lief te hebben. Menigmaal heb ik in spanning afgewacht of er wel iemand zou komen voor een geplande activiteit. Maar meditatie is hot. Dus liep de eerste cursus vol en kon ik gelijk een tweede aankondigen. Ook vol.

‘Denken’ heeft een slechte naam gekregen. Regelmatig ontmoet ik zinzoekers die het helemaal gehad hebben met hun gedachten. Het denken brengt je op een dwaalspoor, en het ultieme doel is om daar los van te komen. Het aloude ‘je pense donc je suis’ heeft zijn glans verloren. Ik denk dus ik ben afgeleid en onrustig, en het contact met de zin van het bestaan kwijt – dat is eerder het adagio. 

Even terug naar de meditatiecursus. Het was geweldig om te merken hoe goed het sommige deelnemers deed. Iemand die een onvoorstelbaar verdriet met zich meedraagt vertelde met behulp van de oefeningen beter te kunnen slapen. Een ander schreef me:  “Ik kom er nu achter wat ik gemist heb. De traditie van mijn opvoeding heb ik achter me gelaten (en dat voelt goed). Maar de verbondenheid om samen stil te zijn en teksten en gedachten aangereikt te krijgen doet me heel erg goed. Het doet verlangen naar verdieping”.
 Voor alle deelnemers was het oefenen met meditatie een bron van rust, een manier om te ervaren dat er een rustpunt is te midden van vele keuzes, gedachten en gevoelens. Tot zover de techniek.

Inhoud doet ertoe
Degenen die zich ‘niet-gelovig’ noemden (en na 3 avonden was dat niet opeens veranderd) gaven aan dat gelovige (christelijke) inhoud van de meditatie hen niet stoorde. In tegendeel: een citaat uit psalm 139 of een andere tekst raakte hen wel degelijk. Ik trek als voorzichtige conclusie dat de inhoud er wel degelijk toe deed.
Deze kerstvakantie las ik ‘Het huidige moment’ van Sam Harris: een boek van een welbekend atheïst die een pleidooi houdt voor spiritualiteit. Harris zet zich daarbij nog steeds zonder reserve af tegen de grote wereldgodsdiensten; alleen het boeddhisme kan vanwege de afwezigheid van verhalen over God zijn goedkeuring wegdragen. In Harris optiek doen religies uitspraken over God die volkomen irrationeel zijn en elkaar tegenspreken. Ze kunnen daarom geen basis zijn voor een waarachtig bewustzijn.

Puur bewustzijn
Harris ziet bevrijding in het besef dat het ‘zelf’ niet bestaat. Als je afstand kunt nemen van het idee dat het ‘ik’ met al zijn gedachten werkelijk is, dan ontstaat er puur bewustzijn. Hoe je precies tot zo’n puur bewustzijn komt kan Harris niet goed uitleggen. Maar het is duidelijk dat die ervaring hem veel goeds gebracht heeft.
Wat mij het meest treft in het boek van Harris is, dat het wel om het ‘ik’ blijft draaien. Hoewel de inzet is om er los van te komen kan dat alleen bereikt worden (soms heel even… ) vanuit het eigen bewustzijn. De denkende mens blijft het centrum van het universum.

Ruimte maken voor God
Bij het geven van een meditatiecursus vraag ik me steeds weer af, wat meditatie meer is dan een techniek om je gedachten stil te zetten. Ik zeg er wat besmuikt bij dat het christelijke meditatie is. Ik stamel dat ik hoop dat ze de ruimte van Gods liefde ervaren. En ik vraag of ze het niet erg vinden als ik bijbelteksten gebruik. 

Voorlopig zie ik het zo: de techniek is er om ruimte te maken voor iets anders. Voor iets wat naar mij, degene die op een stoel zit stil te zijn, toekomt. Meditatie is oefenen in ruimte maken en luisteren. 
Het heeft meer te maken met het onderscheiden welke gedachten goed doen en welke niet, dan met het stilzetten ervan. Meditatie is voor mij persoonlijk een weg om ruimte te maken voor God, de Ander die mij aanspreekt maar die ik vaak niet hoor in alle drukte.

Waarheid
Tijdens een studiereis naar Londen hoorde ik een pastor Reverend, Lucy Winkett -onthoud die naam!- vertellen dat er 3 dingen zijn die we niet kunnen veranderen: het verleden, de waarheid en de Ander/ander. In het Engels: the past, the truth and y/You. Degene die je ontmoet, die tegenover je staat, die heb je niet in de hand, die spreekt je aan als een tegenover. 
Er is iets buiten mij dat mij overvallen kan en raken. Er zijn dingen buiten mij waar ik me toe te verhouden heb. Verhalen, traditie, mijn eigen geschiedenis. Er is iemand voor wie ik ruimte wil maken: een ander of misschien wel de Ander. Er is ‘waarheid’ die ik niet zomaar bevatten kan, maar waar ik wel naar zoek.

Ik draai niet om mijn eigen as, ik ben niet mijn eigen centrum. Meditatie is een manier om ruimte te maken voor het andere en de Ander.

Dit verhaal werd eerder gepubliceerd op Zinvloed.

Missie: een open hart?

foto: Jolinda van de Beukel

Het is al het tweede gesprek van de week waarin ik vooral aan het luisteren ben, deze morgen in het lokale café. Vanuit de pioniersplek ZIN zit ik daar een vrijdagmorgen in de maand, met wie maar aan wil schuiven. 

Degene tegenover mij heeft mij opgezocht om te vertellen over haar zoektocht naar spiritualiteit. Die zoektocht leidt zeker niet het christendom binnen. Ze heeft een verleden, in een kerk van regels en hypocrisie, dat ze achter zich laten wil. Eerder deze week vertelde een gesprekspartner aan mijn keukentafel dat ze eigenlijk niet wil kiezen voor één bepaalde religie. Hier in het café hoor ik de bij een kop koffie een verhaal vol vuur en overtuiging over het hindoeïsme.

Ik luister… en worstel met de vraag: wat zou Jezus doen?
Aan de ene kant merk ik dat, aangestoken door Hem, mijn behoefte om te overtuigen steeds meer plaats maakt voor ruimte-maken voor de ander en luisteren.
Aan de andere kant vraag ik me af waar de trouw aan wat ik geloof blijft… Getuig ik wel van Degene die mij draagt als ik wacht tot ernaar gevraagd wordt?

Soms voelt het alsof alle ruimte die ik maak voor de ander mezelf doet verdwijnen. Ik word kleiner.. Maak ik de God die ik zelf zoek daarmee ook kleiner?
Het lukt mij nauwelijks om uit te dragen dat Degene die ik liefheb, met vallen en opstaan, ook voor die ander dé ware is. Ik weet dat gewoon niet; steeds overheerst het gevoel dat ik daarvoor nog niet lang genoeg geluisterd heb.

Jezus draagt zijn leerlingen op om verder te trekken als er geen gehoor is voor hun verhaal (in Marcus 6, vers 10 bijvoorbeeld). Is het mijn missie om te luisteren naar wie me opzoekt met haar verhaal, of wordt er van mij een duidelijker verhaal verwacht? Ik kom al luisterend niet verder dan stamelen… Is een open hart bij een kop koffie voldoende? Of heb ik 'betere dingen' te doen? Wat zou Jezus doen?

Heilige teksten

Chagall 'The Sacrifice of Isaac'

Ik worstel met heilige teksten die oproepen tot geweld. ‘Mijn’ Bijbel kent gedeeltes waarin God erom vraagt. Tenminste, zo is dat verstaan, door degenen die hun ervaringen optekenden.

Neem nu het verhaal waar in de Nieuwe Bijbelvertaling boven is gezet: Abraham op de proef gesteld. In de Bijbel in Gewone Taal is het: het offer van Abraham geworden, met als eerste tussenkopje: God wil zien of Abraham hem vertrouwt.

Abraham hoort God zeggen: je moet je zoon offeren op een berg die ik je wijzen zal. Abraham gaat met Isaak op pad, de jongen draagt hout voor het vuur en hij het mes. Isaak vraagt nog waar het offerlam is. God zal ervoor zorgen, zegt Abraham.
En dat doet God ook. Als Abraham het mes heft hoort hij God weer spreken. En ziet hij een ram, verstrikt in de struiken.

Ik geloof niet dat ‘mijn’ God een vader vraagt zijn kind te offeren. God roept niet op tot geweld. Dat baseer ik op andere gedeeltes van de Bijbel. Op woorden van Jezus bijvoorbeeld, waarin hij oproept om zelfs vijanden lief te hebben. Dat is heel wat anders dan zwaaien met een wapen.
Maar het is wel wat Abraham hoort. Hoorde hij God spreken in de taal van zijn tijd, waar offeren van eerst- of eniggeboren zonen gebeurde? Verwarde hij de cultuur met de stem van God?

foto: Ruth Bekkering (6 meiden leenden een hand voor de foto)

Dit verhaal hield een gemeentelid uit mijn kerk ook bezig. Een paar weken geleden nog begon hij erover, bij het uitgaan van de kerk, tussen het handen schudden en ‘goede zondag’ wensen door. Er was geen tijd voor een lang gesprek. Maar we concludeerden samen, daar op de drempel van de kerk, dat een mens het ook wel moet opmerken, dat offerlam. Je kunt zomaar over het hoofd zien dat je een keus hebt. Een andere keus dan geweld.

Op onderzoek in missionair London

Vier dagen waren we in Londen en doorkruisten de stad met underground en bus om geïnspireerd te worden door allerlei verrassende vormen van kerk-zijn. Verrassend was vooral de variatie. Hoe op elke plek op een eigen manier ingespeeld wordt op de context, hoe relaties gelegd worden en vormen gezocht. Een greep uit de ervaringen....


Relaties bouwen - Christ Church in Newham
Ver uit het toeristische centrum van de stad is deze kerk te vinden. In een buurt waar veel bewoners weggetrokken zijn, degenen die achterbleven met teveel in krappe huizen wonen en wie geld heeft voor hoge huren in door project ontwikkelaars gebouwde nieuwe panden woont.
Daar wordt veel geïnvesteerd in het bouwen van relaties. Er is een voedselbank, de kerken in de wijk bieden om en om onderdak aan daklozen. En er is een pop-up café (www.Kahaila.com) als laagdrempelige kerk-plek omdat er in het nieuwste deel van het stadsdeel nog geen kerk is.

Een 'fresh expression' willen ze eigenlijk niet zijn. Dat is teveel een merk met bepaalde voorwaarden. in Newham zijn ze niet per se bezig met 'nieuwe vormen van kerk'  maar gewoon met het herontdekken van oude vormen ervan.

De kerken in dit stadsdeel praktiseren 'the art of neighbouring';is het in een stad - waar zoveel nood zich verzamelt - gemakkelijker om de handen uit de mouwen te steken en een goede buur te zijn? Ligt het daar voor je voeten terwijl je er in een dorp met een lampje naar moet zoeken? Dit laatste was een actuele vraag in een reisgezelschap van predikanten uit dorpen of kleine gemeenten, losgelaten in de grote stad Londen.

Francis Brienen, werkzaam voor de Missionary Desk van de United Reformed Church nam ons mee in de dilemma's van een kleine en nog slinkende kerk die desondanks missionair wil zijn. Het is een kerk met veel predikanten en gebouwen op plekken waar steeds minder mensen zijn. Maar er wordt ook per regio geïnvesteerd in  pioniers zoals Reverend Mike Walsh die de opdracht kreeg om relaties te gaan leggen in de café's. Een treffend citaat van Francis Brienen Those who keep the church open also keep it empty' illustreert het dilemma: waar steek je als kleiner wordende kerk je energie in?

Born to chill - Grace London

Grace is een netwerk dat alternatieve vieringen organiseert. Binnengekomen werden we uitgenodigd om een zitzak te zoeken. Chillend in een kring werden we meegenomen in een aantal ervaringen rond het thema 'Kerst'.
Hoewel we achterover konden hangen was er weinig passiefs aan. We werden verschillende malen in de viering gevraagd om iets te doen. Er was een 'gangmaker' waarbij we uitgenodigd werden om mee te doen met een spel waarbij een pakje werd doorgegeven en uitgepakt. We konden meegaan in een meditatie rond het begin van het evangelie van Marcus. We dachten na over wat ons helpt om echt Kerst te vieren en wat niet en dat opschrijven op kado-labels. Wie wilde kon de kaarsen in het midden aansteken. We leefden ons in in de mensen die het begin van Jezus optreden meemaakten en deelden dat in groepjes.

We waren onder de indruk van deze kleine gemeenschap van creatievelingen. Over elk onderdeel in de 'liturgie' was zorgvuldig nagedacht.
Het gedachteloze consumeren van Kerst werd aan de orde gesteld.

Het lijkt zo envoudig, en in Nederland organiseren 'wij' (de kerken) natuurlijk ook 'alternatieve vieringen'. Maar bestaan ze toch niet vooral uit eenrichtings verkeer waarbij een spreker frontaal voor een groep staat?


Vroom en vrolijk Anglicaans - St James in Piccadilly

Zondagmorgen zaten we in een kerk middenin het toeristische centrum waar de stadsgeluiden van verkeer steeds op de achtergrond te horen waren.
De Anglicaanse viering ontroerde ons door de combinatie van zorgvuldige liturgie en informele, hartelijke sfeer.
Na de binnenkomst van voorgangers in processie klonk in het openingswoord dat het niet alleen derde Advent was maar ook Toysunday. Het enorme pluche luipaard en de stapel speelgoed voor het altaar was ons al opgevallen en werd die zondag ingezameld.
De vormen ontroerden ons. De lezing uit het Evangelie die in het middenpad, middenin de kerk gedaan werd. De viering van de Eucharistie waarbij iedereen in een kring om het altaar ging staan. De zegen waarbij we gevraagd werden een keten te vormen door elkaar vast te pakken. En de preek van Reverend Lucy Winkett ontroerde ons zeer door de manier waarop ze vertelde over wat haar persoonlijk geraakt had.

We mochten haar ontmoeten in een gesprek na de dienst. Ze vertelde over haar missie om in een kerk waar protest tegen de gevestigde orde en verwantschap met New Age het karakter bepaalden weer terug te gaan naar 'de orthodoxie'. Op een radicaal inclusieve manier.
Ze vertelde over de viering waarin een homo stel gezegend werd. Niet letterlijk door haar als voorganger - want dat laten de regels van de kerk niet toe. Maar ze werden wel degelijk gezegend! 'Our job is to be deeply joyful' vertelde ze ons. En om te 'dansen met de regels' in plaats van er de nadruk op te leggen.

Ze vertelde ons over haar godsbeeld, over God die 'completely beyond language' is, wat betekent dat we juist heel veel verschillende manieren moeten zoeken om God te beschrijven. "We have to stand on our toes.."

En dan waren er ook nog de daklozen die tussen de kerkgangers in de rijen voor de koffie en taart en een extra stukje in een servetje meenamen. Sommigen lagen later in de banken te slapen. Ze slapen in de kerk (en niet in een zaaltje erbij, omdat ze in de heilige ruimte horen.
En er was de Pipo caravan 'for counselling' in de tuin van de kerk. Ook al zo'n mooi voorbeeld van toegankelijkheid. Er was de lgtb lunch na de dienst. En deze Mission Statement says it all..

Terwijl we verder reisden naar een volgende bestemming bedacht ik me, dat ik graag een poosje leerling zou zijn in deze kerk. Om me onder te dompelen in de combinatie van zorgvuldige liturgie en warm engagement; een cominbatie van informeel en formeel met gevoel voor kwaliteit en een vleug zelfrelativering. In het geheel is steeds de opdracht om 'deeply joyful' te zijn voelbaar.
Ook de combinatie van inclusiviteit en orthodoxie die door Reverend Lucy Winkett gepraktiseerd zou ik graag in-oefenen. In onze pioniersplek zijn we gericht op inclusiviteit en twijfelen steeds of een helder en uitgesproken geloofsstandpunt (of keus voor de kerk) niet allerlei allergieën en weerstanden zal oproepen bij degenen met wie we een relatie willen opbouwen. Is het vooral een weerstand in onszelf? Kunnen we in de context ontdekken hoe we met die weerstand om kunnen gaan en tegelijk duidelijk zijn?


Gevestigd maar fris - St. James Clerkenwell

Reverend Andrew Baughen, pastor van deze kerk nam ons mee in de ontwikkeling die deze kerk in de 18 jaar dat hij er werkt heeft doorgemaakt. Het begon met een 'reboot' waarbij de oude kerk die bijna leeg was opnieuw begon.

Ze kozen eerst voor een doelgroepen-aanpak: een creatieve bijeenkomst voor gezinnen, een klassieke viering voor de middenklasse en een café achtige ontmoeting voor de hipsters. Maar langzamerhand raakte hij overtuigd dat een kerk heterogeen zou moeten zijn. Hij gebruikt goed bekeken tv programma's als voorbeeld: die zijn ook niet op één doelgroep gericht maar juist gemaakt voor allerlei leeftijdsgroepen en culturele achtergronden.
Er kwam weer één viering waarin allerlei vormen worden gecombineerd. Er is interactie, er worden filmpjes gebruikt in de liturgie. Het zou 'blended liturgy' kunnen heten wellicht?
De tegenstelling tussen 'fresh expressions' (pioniersplekken) en 'gevestigde kerken' wil hij graag omver halen. Elke kerk zou 'fresh' moeten zijn. En het hoeft niet buiten het kerkgebouw, in tegendeel. Heel belangrijk was de beweging de wijk in. Het leggen van relaties, het uitdragen van respect en het verminderen van de hobbels die mensen verhinderen om naar de kerk te komen.
Andrew Baughen schreef een boek over zijn aanpak. http://www.becauseapproach.com/.
De website tasteandsee.me is een plek waar mensen digitaal geholpen worden om de hobbels te nemen die hen weerhouden om iets in de kerk te zoeken.
Voor Kerst maakten ze in en met de buurt een prachtig filmpje: http://vimeo.com/114441805

Ik ging weg met de vraag: kan de lokale kerk nog meer naar buiten om relaties te leggen en daarbij mensen ook uit te nodigen voor de kerkdienst? Een viering die relevant is en mensen op verschillende manieren aanspreekt?

En ondertussen was het Kerst in Londen. Velen vergaapten zich aan de etalages van Harrods.

in het zand

Ze staan klaar met stenen in de hand. Het zijn oordelen die de vrouw die beschuldigd wordt van overspel zo om de oren zullen vliegen. Het zouden ook tweets kunnen zijn.
Moraalridders zijn het. Allemaal mannen? Ze weten wat wel en niet kan, in moreel opzicht.
Dan stapt Jezus in de kring. Hij spreekt niet degene aan die het mikpunt is van morele verontwaardiging. Hij spreekt degenen aan die klaar staan om te gooien.
Wie zonder zonden is, laat die de eerste steen werpen.
Ze druipen af terwijl hij zich bukt om in het zand te schrijven.
Generaties hebben zich het hoofd gebroken over de vraag: wat schrijft Jezus? En waarom in het zand?
Het staat er niet en niet voor niets... want het gaat ons niets aan wat hij schrijft.
Het is iets tussen deze vrouw en Jezus. De spiegel die hij haar voorhoudt, zijn advies, zijn oordeel misschien - het is niet voor ons. Dat blijft tussen hen.
En het is zomaar uitgewist. Met één handbeweging.
Ging het op twitter ook maar zo.

(Johannes 8: 1 - 11)